Nevşehir’de dünyaca ünlü peribacaları ve kayalara oyulmuş kiliseler nerede bulunur? Hacı Bektaş Veli Dergâhı ve Damat İbrahim Paşa Külliyesi’nin önemi nedir? Volkanik platolar, patates üretimi ve Acıgöl’ün özellikleri hakkında pratik bilgiler.
⛰️ YÜZEY ŞEKİLLERİ VE COĞRAFYA
Nevşehir toprakları doğu-batı doğrultusunda geçen Kızılırmak ile ikiye bölünmüştür. İlin büyük bölümü Erciyes, Melendiz ve Hasan Dağı gibi eski yanardağların lav ve küllerinin birikmesiyle oluşmuş **volkanik platoda** yer almıştır. Yumuşak kayaların oyulup, sert kayaların kaldığı bu arazide **peribacaları** ortaya çıkmıştır.
Başlıca Dağlar (Volkanik Kökenli)
- Kızılırmak Platosu’ndaki Erciyes Dağı (1.982 m).
- Hodul Dağı (1.949 m).
Başlıca Platolar ve Ovalar
İlin en büyük bölümü Kızılırmak Platoları’yla kaplıdır (Ürgüp Yaylası). Bu kısım yağışlardan yoksun olduğu için toprakları verimsizdir. Nevşehir’in en büyük ovası, alüvyal topraklı **Derinkuyu Ovası**’dır.
💧 AKARSULAR, GÖLLER VE İKLİM
Akarsular ve Göller
- Akarsular: İlin en önemli akarsuyu Kayseri’den giren **Kızılırmak**’tır. İlde bulunan bütün akarsular hemen hemen Kızılırmak’ta toplanır (Damsa, Nevşehir ve Acısu Suyu gibi kolları alır).
- Yapay Göller: Damsa Barajı ve Tatların Barajı.
- Krater Gölü: **Acıgöl**, bir krater gölüdür.
İklim Özellikleri
Nevşehir ilinde **kara iklimi** hâkimdir. Yazlar sıcak ve kurak, kışlar sert ve soğuk geçer. Merkez ilçesinde yıllık yağış 388,7 mm’dir. En düşük ısı -23,6 °C, en yüksek ısı 37,6 °C’dir. Yağışların % 39’u en çok ilkbahar aylarında düşer.
💰 EKONOMİ VE SANAYİ
Nevşehir topraklarının hemen hemen tamamı bozkır (step) görünümündedir. İl topraklarının sadece % 1,6’sı ormanlıktır.
🌱 Tarım ve Hayvancılık
- Patates Üretimi: İl ekonomisinde tarım egemendir ve özellikle **yumru bitki (patates) üretimi** açısından önem taşır (1980’de 211.465 ton).
- Tahıllar: Buğday (331.380 ton), Arpa, Çavdar.
- Hayvancılık: Sığır yetiştiriciliğinde ağırlık vardır. Arıcılık önemlidir (1980’de 16.955 adet arı kovanı).
🏭 Sanayi ve Madencilik
- Sanayi: Beş şarap fabrikası (450.000 litre şarap), un, kepek, tuz, tuğla fabrikaları vardır. Akü, çelik mobilya, konteyner gibi ürünler de üretilir.
- Madenler: Tuzhisar’daki **kaya tuzu yatakları**, linyit ocakları ve “oniks” diye bilinen **Hacıbektaş taşı** bulunmaktadır.
🏛️ GEZİLİP GÖRÜLECEK YERLERİ: Kapadokya’nın Kalbi
Nevşehir’in dünyaca ünlü peribacaları ve kayalara oyulmuş kiliselerini görmek son derece ilginçtir.
Kapadokya ve Göreme
- Peribacaları: Erciyes’in lavları ile oluşmuş platoda, doğal şartların yumuşak alanları aşındırıp sert kısımları bırakmasıyla oluşmuştur. Peribacaları oyularak 2-3 katlı binalar yapılmıştır.
- Göreme Kiliseleri: Eski adı “Korama” olan bu yörede **kayalara oyulmuş 350’den fazla kilise** vardır. Duvarları dinsel resimlerle (freskler) süslüdür. (Tokalı Kilise, Karanlık Kilise, Elmalı Kilise vb.)
Hacı Bektaş Veli ve Osmanlı Eserleri
- Hacı Bektaş Veli Dergâhı: Bektaşilik tarikatının kurucusu **Pîr-i Hacı Bektaş Veli’nin Türbesi** buradadır. Her yıl Temmuz ayında törenler yapılır.
- Nevşehirli Damat İbrahim Paşa Külliyesi: Lâle Devri mimarlığının İstanbul dışındaki örneklerinden olup cami, medrese, sıbyan mektebi, kitaplık ve hamamdan oluşur (1718-1727).
💃 FOLKLOR ve TÜRKÜLER
Nevşehir ve çevresinin kültürü Hititler, Frigler, Persler, Helenler, Romalılar’dan etkilenmiş, Türkler bu bölgeyi ele geçirdikten sonra bugünkü kültür yapısı belirmeye başlamıştır. Yörenin geleneksel oyunları **halaydır** (Temirağa, Oğuzlu, Köroğlu vb.).
- Halk müziğinde bağlamayla peşrev çalınır.
- Ünlü Türküler: “Gül koydum gül tasına”, “Ağaçlıktan arar gelir”, “Çekmecenin perçini”.
🎶 YÖREDEN BİR TÜRKÜ
Avcıyım ben şu dağları aşmadım,
Sevdim seni yâr ardına düşmedim.
Korkma güzel bu sevdadan geçmedim,
Atmam güzel atmam seni el misin?
Şu dağlarda sümbül müsün gül misin?