Kastamonu’da Atatürk şapka devrimini nerede ilan etti? İsfendiyar (Küre) ve Ilgaz Dağları’nın en yüksek tepeleri nelerdir? Kenevir ve şeker pancarı tarımına dayalı sanayi ile Candaroğulları’nın Osmanlı’ya katılış hikayesi hakkında pratik bilgiler.
⛰️ YÜZEY ŞEKİLLERİ VE İKLİM
Kastamonu, % 74,6’sı dağlık, % 21,6’sı platolardan oluşan engebeli bir ildir. İlin kuzey ve güneyini İsfendiyar (Küre) Dağları ve Ilgaz Dağları kaplar. Platolar, 1.000-1.500 m yükseklikte yer alır.
Başlıca Dağlar
- Büyük Hacet Tepesi (2.587 m): Ilgaz Dağları’nda yer alır ve en yüksek tepesidir.
- Küçük Hacet Tepesi (2.313 m)
- Yaralıgöz Dağı (1.985 m)
💧 AKARSULAR, GÖLLER ve İKLİM
Başlıca Akarsular
- Araç Çayı (Ilgaz Çayı): Ilgaz Dağları’ndan çıkar.
- Devrekani Çayı: Küre Dağları’ndan alır ve Karadeniz’e dökülür.
- Gökırmak: Kızılırmak’ın koludur.
Kastamonu’da doğal göl yoktur. Karaçomak Baraj Gölü (1,48 km²) sulamada ve il merkezinin içme suyunda kullanılır.
İklim Özellikleri
Kastamonu’da iki ayrı iklim özelliği görülür:
- Kıyı Kesimi: Her mevsim yağışlı Karadeniz iklimi.
- İç Kesimler: Küre Dağları’nın engeli nedeniyle kara iklimi (kışlar soğuk ve kar yağışlı) hüküm sürer.
Kastamonu şehir merkezinde yıllık sıcaklık ortalaması 9,8 °C’dir.
🌳 BİTKİ ÖRTÜSÜ ve EKONOMİ
İl, orman bakımından zengindir. Kıyı kesiminde kayın, meşe, kestane gibi geniş yapraklılar; yüksek kesimlerde ise kızılçam, karaçam, köknar gibi iğne yapraklılar yaygındır.
🌱 Tarım ve Hayvancılık
İl topraklarının % 98,7’si tarıma elverişlidir. En çok tahıl (buğday, arpa) ve baklagillerden fiğ ekilir.
- Endüstri Bitkileri: Şeker pancarı ve **kenevir** (dokuma endüstrisinin ham maddesi) en çok ekilen endüstri bitkileridir.
Ana Üretim Miktarları (Ton, 1978-1980 ort.)
- Şeker pancarı (289.152), Buğday (151.193), Kenevir lifi (5.881), Sarımsak (5.407).
Hayvancılığın önemi artmaktadır. İlde en çok sığır (yerli ırk, Montafon, Jersey melezleri) ve koşum/süt için manda yetiştirilir. Kümes hayvancılığı gelişmiştir.
🏭 Sanayi ve Madencilik
- Sanayi: Tarıma dayalı endüstri (orman ürünleri, gıda, dokuma) gelişmiştir. Önemli tesisler arasında Şeker Fabrikası, peynir/tereyağı fabrikası ve Et Balık Kurumu kombinası bulunur.
- Madencilik: Etibank’ın **Küre bakırlı pirit işletmesi** önemlidir. İlde çıkarılan en önemli madenler bakır ve bakırlı pirittir.
📜 TARİH ve ŞAPKA İNKILÂBI
Kastamonu yöresi Yontma Taş Devri’nden kalma eserlere sahiptir. Bölge sırasıyla Hititler, Frigyalılar, Lidyalılar, Persler, Makedonya, Pontus Krallığı, Romalılar ve Bizanslılar’ın egemenliğine girdi.
Anadolu Beylikleri Dönemi
- 1071 Malazgirt Zaferi’nden sonra Oğuz Türkleri yerleşti.
- Çobanoğulları Beyliği (1204–1320): Selçuklular’ın komutanlarından Hüsameddin Çoban Bey tarafından kuruldu.
- Candaroğulları Beyliği (1320–1461): Çobanoğulları’nın yerine geçti (Osmanlılar sonradan İsfendiyaroğulları adını verdi). Candaroğlu İsmail Bey, ülkesini kardeş çocuğu **Fatih Sultan Mehmet’e savaşsız bırakmıştır**.
⭐ Şapka İnkılâbının İlanı
Kastamonu’nun inkılâplarda önemli bir yeri vardır. **Atatürk, 23 Ağustos 1925’te** bugünkü **şehir müzesinin önünde** bir konuşma yaparak **şapka inkılâbını bütün yurda ilan etmiştir**.
🏰 GEZİLİP GÖRÜLECEK YERLERİ ve FOLKLOR
Mimari ve Tarihi Eserler
- Kale: Komnenoslar’ın kurduğu kale ünlüdür.
- Nurullah Camisi (1506), Yakupağa Camisi, Candaroğlu İsmail Bey Camisi.
- Darüşşifa (hastane, 1272): Çobanoğulları’nın yaptırdığı eser.
- Eski hanlar ve ahşap konaklar Türk mimarlığının çeşitli dönemlerinden kalma sanat eserleridir.
💃 Folklor ve “Sepetçioğlu”
Kastamonu’nun zengin bir folkloru vardır; eski Oğuz Türkleri’nin gelenek ve göreneklerini korumuştur. Oyunlar davul-zurna ile oynanır.
- Bölgenin en ünlü oyunu **“Sepetçioğlu” zeybeğidir**. “Karayılan” lakabıyla anılan davulcu Mahir Dağlı uluslararası yarışmalarda birincilik kazanmıştır.
- Ünlü yemekleri: Etli ekmeği, cevizli katmerli böreği.
🎶 YÖREDEN BİR TÜRKÜ
Beyler bahçesinden atlayamadım
Cephanem döküldü toplayamadım
Zalim düşmanları haklayamadım
Var git oğlan var git ben sana varmam
Annenden babandan intizar almam