Erzurum

Erzurum

Erzurum Kongresi’nde hangi kararlar alındı, Atatürk’ün hemşehriliği ne zaman kabul edildi? Kaçkar (3.937 m) ve Palandöken Dağları’nın önemi nedir? Çifte Minareli Medrese, Oltu taşı ve hayvancılığa dayalı ekonomi hakkında pratik bilgiler.

⛰️ YÜZEY ŞEKİLLERİ VE COĞRAFYA

İl alanının % 64’ünü dağlar, % 20,1’ini yüksek platolar, % 12,2’sini yaylalar oluşturur. Ovalar sadece % 4’lük bir yer kaplar. Erzurum, Doğu Anadolu’nun yüksek yaylaları ile batıdaki arızalı alanlar arasında bir geçiş bölgesi meydana getirir.

Başlıca Dağlar

  • Kaçkar Tepesi (3.937 m): Rize Dağları’nın en yüksek noktasıdır.
  • Serçenik Tepesi (3.711 m), Kargapazarı (3.288 m), Mescit (3.225 m), Gâvur (3.200 m), Sakaltutan (3.070 m), Kop (2.980 m) Dağları.

Başlıca Ovalar ve Yaylalar

  • Erzurum Ovası (520 km²): İlin en büyük ovasıdır. Karasu Irmağı ortasından geçer. Yüksekliği 1.700 m-1.900 m’ye ulaşır.
  • Tekman Yaylası: İlin en önemli yaylasıdır (Yukarı ve Aşağı Tekman).

💧 AKARSULAR, İKLİM VE BİTKİ ÖRTÜSÜ

Erzurum, ülkemizin akarsuları bol olan illerinden biridir.

Akarsular ve Göller

  • Karasu Irmağı: Fırat Nehri’nin iki büyük kolundan biridir. Dumlu Dağı’ndan doğar ve Erzincan iline akar.
  • Aras Nehri: Bingöl Dağları’ndan doğar, Pasinler Ovası’ndan Pasinler Çayı’nı alır ve il sınırını terk eder.
  • İldeki en önemli göl **Tortum Gölü**’dür.

İklim Özellikleri

  • Erzurum’da **kara iklimi** hüküm sürer. Kışları yazlarından daha uzun, ilkbahar ve sonbahar kısadır.
  • Yılın 154 günü donla geçer. İlde ısı ortalaması 6 °C’dir.

Büyük bölümünü **steplerin** kapladığı Erzurum’da insan eliyle yok edilmiş ormanların acı görüntüsü dikkati çeker. Genel bitki örtüsü çayır ve meralardır.

💰 EKONOMİ: Hayvancılığın Merkezi

🌱 Tarım ve Hayvancılık

Erzurum, hayvancılığın tarımdan önce geldiği, iklimin tarımı sınırladığı illerden biridir. Soğuk ve uzun kışlar nedeniyle arpa ve çavdar ekimi de yaygındır.

Hayvancılık

  • Hayvancılık halkın birinci derecede **gelir kaynağıdır**.
  • 1953’te ilk et kombinasının kurulması ve 1939’da demiryolunun gelmesi hayvancılığın gelişimine büyük yarar sağladı.
  • Koyunlar mor karaman ırkı, sığırlar doğu Anadolu kırmızısıdır. 1980 yılında 2.377.380 koyun ve 1.173.651 sığır saptanmıştır.

🏭 Sanayi ve Oltu Taşı

Erzurum’da sanayi pek gelişmemiştir.

  • Başlıca Sanayi Kuruluşları: Erzurum Et Kombinası (1953), Şeker Fabrikası (1955), Yem Fabrikası (1959), Çimento Fabrikası (1971).
  • Madenler ve Oltu Taşı: İl maden yönünden yoksuldur. İşletilen madenler önem sırasına göre linyit kömürü, krom, alçı taşıdır. Erzurum’un taşları ile ünlü ilçesi **Oltu**’dur. **Siyah kehribar taşlarla yapılan kadın süs eşyaları ve tesbihleri** ile ünü ülkemizin dışına çıkmıştır.

📜 TARİH VE ERZURUM KONGRESİ

Erzurum yöresi M.Ö. 8. yüzyılda Urartu egemenliğine girdi. Bölge sırasıyla Kimmerler, Asur, Medler, Pers İmparatorluğu, Romalılar ve Bizanslılar’ın egemenliklerini gördü.

Türk Hakimiyeti ve Mücadele

  • 1071 Malazgirt Savaşı’nda gösterdiği yararlılıklardan ötürü Ebûl Kâsım’a verildi ve aynı yıl **Saltuklular Beyliği** kuruldu.
  • 1517’de Yavuz Sultan Selim tarafından Osmanlı topraklarına katıldı.
  • 1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı’nda Ruslar tarafından işgal edildi ve tabyalarda kahramanca savunuldu (Aziziye Tabyaları).
  • 1918’de Rus işgalinden I. Kafkas Kolordusu Komutanı Kâzım Karabekir Paşa tarafından kurtarıldı.

⭐ Erzurum Kongresi

Kurtuluş Savaşı’nın hazırlık döneminde:

  • 23 Temmuz 1919’da Erzurum Kongresi toplandı.
  • Benimsenen temel prensip: **“Bağımsızlık, ancak, ulusal güçleri harekete geçirerek ve ulusal iradeyi egemen kılarak sağlanabilir.”**
  • Mustafa Kemal Paşa kongreye Erzurum delegesi olarak katıldı ve 26 Ağustos 1919’da kendisine **hemşehrilik teklif edildi**.

🏰 GEZİLİP GÖRÜLECEK YERLERİ

Erzurum, defalarca yıkılmasına rağmen zengin bir tarih mirasını topraklarında taşımaktadır.

  • Erzurum Kalesi: Romalılar’dan kalmıştır. Padişah Abdülaziz zamanında buraya **Aziziye Tabyaları** eklendi.
  • Çifte Minareli Medrese: Selçuklu döneminin baş eserlerinden sayılır. Minarelerin ikisi ayrı renk ve desenlerdeki çinilerle kaplıdır.
  • Yâkutiye Medresesi: İlhanlı imparatoru Olcayto Hudabende Han’ın eşi tarafından yaptırılmıştır.
  • Diğer Eserler: Mimar Sinan’ın Lala Mustafa Paşa adına yaptığı cami, Saat Kulesi, Ulucami, Aziziye Anıtı.

💃 FOLKLOR VE HALK OZANLARI

Erzurum, zengin folklor ürünleri ile yurdumuzun önde gelen illerinden biridir. Başta Erzurumlu Emrah olmak üzere Âşık Veysel gibi büyük halk ozanları yetişmiştir.

  • Halk Oyunları (Bar): Erzurum’da oyun denince akla **bar** gelir. En ünlüleri Sarhoş Barı, Hoş Bilezik, Daldalan, Sekme, Koçerî.
  • Seyirlik Oyunlar: Deli Kız, Oturma Oyunu, Tilki Cezası.

🎶 YÖREDEN BİR TÜRKÜ

Sarı kız dediğin bir ince kızdır,
Babası bezirgân geydiği bezdir.
Beş yüz lira verdim dediler azdır.
Digel digel gadan alım sarı kız,
Amman amman digel digel bari kız.