Sivas Kongresi nerede toplandı, hangi ozanlar yetişti (Aşık Veysel)? Türkiye’nin en uzun nehri Kızılırmak nerede doğar? İlin en yüksek dağı Kızıldağ (3.050 m) ve Divriği Ulu Camisi’nin mimari önemi hakkında pratik bilgiler.
⛰️ YÜZEY ŞEKİLLERİ
Sivas topraklarının % 90’ından fazlası dağlar ve yüksek platolarla kaplıdır (Platolar % 47,6, Dağlar % 46,2). Platoların yüksekliği 1.000 m’nin üzerindedir. Ovaların kapladığı alan sadece % 6,2’dir.
Başlıca Dağlar ve Platolar
- Kızıldağ (3.050 m): İlin en yüksek ve en önemli dağlarıdır. Burası **Kızılırmak’ın kaynak bölgesidir**.
- Diğer Yüksek Dağlar: Beydağı (2.802 m), Gövdeli Dağı (2.719 m), Yama Dağı (2.631 m).
- Platolar: Uzunyayla (1.500 m-2.000 m), Meraküm Platosu (1.500 m, zengin otlaklar).
💧 AKARSULAR VE GÖLLER
Sivas ili, **Türkiye’nin en uzun akarsuyu olan Kızılırmak’ın** su toplama alanı durumundadır. Kızılırmak, Sivas ili sınırları içinde Kızıldağ’dan üç kol olarak doğar ve 250 km’lik bölümü Sivas topraklarındadır.
Diğer Havzalar ve Akarsular
- Yeşilırmak Havzası: Kelkit ve Tozanlı Çayları. Tozanlı Çayı üzerinde Almus Barajı kurulmuştur.
- Fırat Havzası: Çaltı ve Tohma Çayları. Çaltı Çayı Keban Baraj Gölü’ne dökülür.
Başlıca Göller
- Tödürge Gölü (5 km², 20 m derinliğe ulaşır), Büyük Hafik Gölü (1 km²) ve Gürün Gökpınar Gölü.
🌥️ İKLİM ve BİTKİ ÖRTÜSÜ
Sivas ilinin büyük bölümünde **kara iklimi** egemendir. Yazlar sıcak ve kurak, kışlar soğuk ve kar yağışlı geçer. Merkez ilçesinde yıllık ısı ortalaması 8,6 °C’dir. En düşük ısı 1950 yılında -34,4 °C olarak ölçülmüştür.
İlde genellikle **bozkır bitkileri** (kekik, geven, yavşan) yetişir. Yeşilırmak Havzası’nda Karadeniz ikliminin etkisi görüldüğünden Suşehri ve Koyulhisar yörelerinde iğne yapraklı ağaçlardan oluşan **zengin ormanlar** vardır.
💰 EKONOMİ VE SANAYİ
🌱 Tarım ve Hayvancılık
İl ekonomisinde tarım egemendir, ancak verimli alan azdır. Tarımda ağırlık tahıl üretimi (buğday, arpa) üzerindedir. Bitki üretiminin yetersizliği nedeniyle **hayvancılık ön plana çıkmıştır** (Tarımsal üretimdeki payı % 65’in üzerindedir).
Hayvancılık
- Özellikle Uzunyayla, Zara, Hafik yörelerinde hayvancılık yapılır. Sığır besiciliği önemlidir.
- 1980’de ilde 490.250 sığır, 444.100 koyun ve 294.750 kıl keçisi vardı.
🏭 Sanayi ve Madencilik
Sivas, madenler açısından zengin bir ilimizdir.
- Önemli Sanayi Kuruluşları: TCDD Sivas Demiryolu Makineleri Müessesesi, Divriği Demir Madenleri Müessesesi (1937), Çimento Fabrikası, Sivas Yem Fabrikası.
- Madenler: En önemli yer altı kaynakları **linyit** (Kangal-Divriği), **demir** (Divriği) ve **krom** (Suşehri) dur.
📜 TARİH VE MİLLÎ MÜCADELE
Sivas ilinin bilinen tarihi Hititler’le başlar (M.Ö. 2000). Bölge sırasıyla Medler, Persler, Büyük İskender, Selevkoslar, Roma ve Bizans’ın egemenliğine girdi.
Türk Hakimiyeti ve Beylikler
- 1071 Malazgirt Zaferi üzerine ülke, Selçuklu Devleti’nin kurucusu Kutalmışoğlu Süleyman Şah’ın orduları tarafından alındı.
- Danişmendoğulları Beyliği’nin başkenti Sivas’tı (1072-1178).
- Divriği’de Mengücekoğulları Beyliği’nin bir kolu kurulmuştu.
⭐ Sivas Kongresi
Kurtuluş Savaşı’nın hazırlık döneminde **Mustafa Kemal Atatürk, 4 Eylül 1919’da Sivas Kongresi’ni topladı**. Sivas, Millî Mücadelenin başlangıcına sahne oldu.
🏰 GEZİLİP GÖRÜLECEK YERLERİ
Sivas’ta Selçuklu mimarlık eserleri, Osmanlı dönemi eserleri ve Divriği’deki yapılar görülmeye değerdir.
Selçuklu ve Mengücekli Eserleri
- Divriği Ulucami (1228): Orta Çağ, Türk mimarlığının **baş eserlerinden** sayılır (Mengücekli dönemine aittir).
- Çifte Minareli Medrese (1271), Gök Medrese (1271), Buruciye Medresesi (1271).
- Darüşşifa (Keykavus Şifahanesi - 1217).
Osmanlı Dönemi ve Doğal Yerler
- Meydan Camisi (1564), Kale Camisi (1580).
- Kaplıcalar ve Şifalı Sular: **Balıklı Çermik**, Sıcak Çermik, Soğuk Çermik.
💃 FOLKLOR VE HALK OZANLARI
Sivas, her dönemde **halk şiirinin en güçlü kaynağı** olmuştur. Pir Sultan Abdal, Kadı Burhanettin ve **Âşık Veysel** gibi büyük halk ozanları Sivas’ta yetişmiştir.
- Halk Oyunları: Halay, madımak, horoz oyunu, hoş bilezik ve laz derisi’dir.
- Ünlü Türküler: “Madımak”, “Oylum oylum” ve **“Uzun ince bir yoldayım-Gidiyorum gündüz gece”** türküsü çok tanınmıştır.
🎶 YÖREDEN BİR TÜRKÜ
Kara çadır düzdedir,
Top zülüfler yüzdedir.
On iki gelin sevdim,
Gene gönlüm kızdadır.