Erzincan’da 1939 depreminin yıkıcı etkisi neydi? Fırat Nehri’nin kollarından Karasu’nun kaynağı ve Munzur Dağları’nın yüksekliği nedir? Tercan Ovaları’nda hangi tarım ürünleri yetişir? Kemaliye’nin müzik kültürü hakkında pratik bilgiler.
⛰️ YÜZEY ŞEKİLLERİ
İl yüzölçümünün % 59,6’sı dağlarla, % 8,6’sı ovalarla kaplıdır. İlin kuzeybatı, güney ve doğusu Refahiye, Kop ve Munzur Dağları ile çevrilidir. İl yüzölçümünün % 91,5’i tarıma elverişlidir.
Başlıca Dağlar
- Keşiş Dağları (3.537 m): İlin en yüksek dağıdır.
- Munzur Dağları (3.449 m), Çal Dağı (3.188 m), Sipikör Dağı (3.010 m), Kop Dağları (2.963 m).
- Refahiye Dağları (2.424 m): Doğu Anadolu Bölgesi’ni, Karadeniz Bölgesi’nden ayırır.
Başlıca Ovalar ve Yaylalar
- Erzincan Ovası: Yaklaşık 500 km²’lik yüzölçümüne sahiptir. Tahıl, ayçiçeği, şeker pancarı tarımına elverişlidir.
- Tercan Ovaları: Karasu Vadisi’nde yer alan düzlüklere verilen ortak addır.
💧 AKARSULAR VE GÖLLER
Erzincan’da büyük göl yoktur. Karasu, ilin en büyük akarsuyudur ve Fırat’ı oluşturan iki önemli koldan biridir.
Başlıca Akarsular
- Karasu: Dumlu Tepeleri’nden doğar ve Kemaliye’nin Çaltı köyü yakınlarında Erzincan’ı terk edip Elazığ’a girer.
- Karasu’ya katılanlar: Keşiş Dağları’ndan çıkan Çayırlık Dere, Cimin, Tuzla Suyu, Tonasur Çayı.
🌥️ İKLİM VE 🌳 BİTKİ ÖRTÜSÜ
Erzincan’da **kara ikliminin** özellikleri görülür. İklim, Doğu Anadolu ve İç Anadolu arasında geçiş özelliği taşır. Merkez ilçesinin yıllık sıcaklık ortalaması 10,7 °C’dir. Yağışlar daha çok Nisan ve Mayıs aylarında yağar. Doğal bitki örtüsü insan eliyle yok edilmiştir. İlde görülen bitki örtüsü daha çok kısa ömürlü cılız bitkilerdir. Ormanlık alanlara Fırat Vadisi boylarında rastlanır (meşe ve çam ağaçları).
💰 EKONOMİ VE SANAYİ
🌱 Tarım ve Hayvancılık
Erzincan’da tarımdan sonra en önemli çalışma alanı hayvancılıktır. Sulama imkânlarının yarattığı elverişli ortamda **sebzecilik gelişmiştir**; il dışına son turfanda sebze gönderilir.
1980 Yılı Başlıca Üretim Miktarları (ton olarak)
- Tahıllar: Buğday (124.500), Arpa (40.000).
- Endüstriyel Ürünler: Şeker pancarı (96.000).
- Sebzeler: Domates (18.000).
İl, hayvancılığın gelişimi için tüm doğal imkânlara sahiptir. Özellikle küçükbaş hayvanlar (Akkaraman ırkı koyun egemen) yılın yedi ayını çayır ve meralarda geçirirler.
🏭 Sanayi ve Madencilik
Ağır sanayi yeterince gelişmemiştir. **Sanayinin tarihçesi eski değildir ve 1939 depremi üretimi olumsuz etkilemiştir**.
- İlk sanayi kuruluşları: İplik Fabrikası (1954), Makarna Fabrikası (1955), Şeker Fabrikası (1956).
- Önemli kuruluşlar: Doğu San Asbest Boru Fabrikaları, Sümerbank Ayakkabı Fabrikası, SEK’in Erzincan Süt Fabrikası.
- En önemli maden kromdur. Tercan-Kopdağ yöresinde bulunan madenin rezervi 1.500.000 ton olarak tahmin edilmektedir.
📜 TARİH VE 1939 DEPREMİ
Erzincan ili M.Ö. 3000-2000 yıllarında yerleşim alanı idi (Altıntepe’deki Urartu Kalesi kanıtıdır). Yörede sırasıyla Hayaşalılar, Urartular, Medler, Persler, Bizans ve Arap egemenlikleri görüldü.
Türk Hakimiyeti ve İşgal
- 1071 Malazgirt Savaşı’ndan sonra Erzincan **Mengücek Beyliği** yönetimine geçti.
- 1398 yılında Yıldırım Bayezid döneminde Osmanlı Devleti’ne katıldı.
- 1403’te Timur, Erzincan’a geldi. 1473 Otlukbeli Savaşı sonucunda yeniden Osmanlılar’ın yönetimine girdi.
- I. Dünya Savaşı sırasında 24 Temmuz 1918’de Ruslar tarafından işgal edildi ve bu işgal 1917 sonlarına kadar sürdü.
⚠️ 1939 Depremi
II. Dünya Savaşı sırasındaki en önemli olay 26 Aralık 1939’daki depremdir. Bu depremde il sınırları içinde **15.000’den fazla insan ölmüş**, 18.000 bina oturulamaz hâle gelmiştir. Şehir daha önce de birçok büyük deprem geçirmiştir.
💃 FOLKLOR VE KEMALİYE MÜZİĞİ
Erzincan’da halk edebiyatı acıyı, ayrılığı, ölümü kısacası felâketli bir hayatı konu alır. İlin halk oyunları Erzurum, Sivas ve Elazığ illerinin etkilerini taşır.
- Müzik dalında **uzun havalarıyla ünlü olan ilde bağlama türündeki müzik aletlerinin tümü çalınmaktadır**.
- Özellikle **Eğin (Kemaliye) yöresi müzik ve oyun alanında ilin ve bütün Türkiye’nin önde gelen bölgelerinden biridir**.
- Başlıca halk oyunları: Kınalı Kuzum, Sarhoş Barı, Hoş Bilezik, Tamzara.
🎶 YÖREDEN BİR TÜRKÜ
Böyle ikrar ile böyle yolunan, Mihneti yâr bana lâzım değilsen. Deli gönül sevmiş vaz gelmek olmaz, Cefalı yâr bana lâzım değilsen. Gönül kalk gidelim sıla yâ doğru.