Muğla

Muğla

Muğla’da turizm (Bodrum, Marmaris, Fethiye) nasıl gelişti? Dünyanın Yedi Harikası’ndan biri nerede bulunuyordu? En yüksek dağ Akdağlar (3.015 m) ve Köyceğiz Gölü’ne nasıl gidilir? Tütün, boksit madenleri ve Menteşeoğulları Beyliği tarihi hakkında pratik bilgiler.

⛰️ YÜZEY ŞEKİLLERİ

Muğla ilinin yüzey şekilleri bütünüyle Akdeniz Bölgesi’nin özelliklerini gösterir. İldeki dağlar genellikle denize paralel uzandığı için kıyılar çok girintili ve çıkıntılıdır. Dağlar il topraklarının % 77’sini, ovalar ve platolar da % 23’ünü kaplar. Sık bir orman örtüsü ile kaplı olan bu dağlar, genel özellikleri açısından Toroslar’a benzemektedir.

Başlıca Dağlar

  • Akdağlar (Uyluk Tepe 3.015 m): Batı Toroslar’ın başlangıcı ve ilin en yüksek noktasıdır.
  • Gölgeli Dağları (Çiçekbaba Tepe 2.295 m): Köyceğiz’in kuzeydoğusundan başlar.
  • Boncuk Dağları (2.265 m): Muğla ilinin, Denizli ve Burdur’la sınırını oluşturur.
  • Doğu Menteşe Dağları (Oyuklu Dağı 1.862 m): Muğla-Denizli sınırını oluşturur.
  • İlbir Dağı (Aksivri Tepe 1.083 m).

Başlıca Vadiler ve Ovalar

İlin başlıca vadileri Dalaman ve Eşen Vadileri’dir. Başlıca ovalar Dalaman, Yatağan ve Milas Ovaları’dır.

💧 AKARSULAR VE GÖLLER

Muğla’da büyük akarsu çok azdır. Bazı akarsular yazın tamamen kurur.

Başlıca Akarsular

  • Dalaman Çayı: Boncuk Dağları’ndan doğar, Sarısu yöresinde denize dökülür. Suyu boldur.
  • Eşen Çayı: Akdağlar’ın yamaçlarından doğar, Antalya sınırından denize dökülür. Fethiye Ovası’nı sular, bol miktarda kefal balığı vardır.
  • Dipsiz Çayı ve Sarıçay: Büyük Menderes Havzası’nda yer alır.

Başlıca Göller

  • Köyceğiz Gölü: 65 km2’lik alanı, 1,5-5 m derinliği bulunur. Kefal başta olmak üzere çeşitli balıkları barındırır.
  • Diğer Göller: Sülüngür Gölü (Köyceğiz Gölü’nün Akdeniz tarafında), Hacet Gölü (Milas yakınında), Bafa Gölü (yarısı Aydın sınırları içinde), Denizcik Gölü.

🌥️ İKLİM

Yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlı geçer (Akdeniz iklimi). İç kesimlerde kara iklimine doğru bir geçit görülür. Yıllık ısı ortalaması 15 °C’dir. Isı sıfır derecenin altına inmez (Merkez ilçe hariç; burada 34 gün sıfır altı görülür).

🌳 BİTKİ ÖRTÜSÜ

Dağlar sık bir orman örtüsü taşır. İl topraklarının % 74’ü ormanlık ve fundalıktır. Korulardaki yaygın ağaç türleri kızılçam, karaçam, fıstıkçamı, ardıç, meşe ve dişbudak’tır.

💰 EKONOMİ

🌱 TARIM VE HAYVANCILIK

Muğla yurdumuzun en önemli tarım merkezlerinden biridir. Tarıma elverişli toprak oranı düşük olmasına rağmen, makineli tarım ve sulama ile verim yükseltilmiştir. İlde 211.000 ha alanda tarım yapılabilmektedir.

1980 Yılı Başlıca Üretim Miktarları (ton olarak)

  • Narenciye (Portakal, Mandalina, Limon): 66.436 ton.
  • Zeytin: 87.678 ton.
  • Tütün: 17.631 ton, Pamuk (lif): 19.026 ton.
  • Mısır: 23.158 ton, Buğday: 77.165 ton.

Hayvancılık

İlde hayvancılık tarımdan sonra gelen ikinci uğraştır. Sığır besiciliğinin ilde önemli bir yeri vardır. 1970’ten sonra arıcılık (2.800 ton bal üretimi) ve kümes hayvancılığı da gelişme göstermiştir. Kıl keçisi sayısı (242.460 baş) koyun sayısından (125.110 baş) fazladır. Deve varlığı (1.240 baş) da bulunmaktadır.

🏭 SANAYİ VE MADENCİLİK

Muğla ilinde sanayi gelişmemiştir. İlin ilk önemli sanayi kuruluşu SEKA Dalaman Kâğıt Fabrikası’dır. Diğer başlıca kuruluşlar: Tariş’in Köyceğiz ve Milas Çırçır-Pres Atölyeleri, Yatağan Yem Fabrikası, Anadolu Sabun ve Yağ Sanayii, Yatağan Peynir ve Tereyağı Fabrikası. Madencilik, Muğla ilinin ekonomisinde önemli bir yere sahiptir. Türkiye’nin en önemli linyit yatakları Yatağan ilçesindedir. Yatağan linyitlerinin en önemli özelliklerinden biri de, küllerinde uranyum bulunmasıdır. Linyit dışında Merkez ilçesi ve Milas dolaylarında boksit, Yatağan’da grafit ve mika, Bodrum’da ponza cevheri vardır.

📜 TARİH

Muğla’nın bulunduğu bölgeye M.Ö. 3400 yıllarında Balkan Yarımadası’ndan Lelegler, M.Ö. 2500 yıllarında Luviler gelmişti. Hititler bölgeye Lugga, daha sonra Kalisia veya Karya adı veriliyordu. M.Ö. 1000 yıllarında Dorlar Muğla’nın güney kıyılarını egemenlikleri altına aldılar (Halikarnassos/Bodrum limanı ünlüydü). M.Ö. 6. yüzyılda Pers İmparatoru Kurus’tan sonra, Büyük İskender ordusuyla bu kıyılardan geçti. M.Ö. 130 yılında Bergama ile birlikte Roma İmparatorluğu’na, 395 yılında da Doğu Roma’nın (Bizans) payına düştü. Malazgirt Zaferi’nden sonra Türkler Süleyman Şah’ın komutasında bu bölgeye geldi (1073). Aydın’ı Güzelhisar Savaşı ile alan Menteşe Bey, 1284’te Muğla’yı aldı ve Menteşeoğulları Türkmen beyliğini kurdu. Menteşeoğulları 1390’da Yıldırım Bayezid tarafından, 1402 Ankara Savaşı’ndan sonra ise 1425’te II. Murat döneminde kesin olarak Osmanlı Devleti’ne katıldı. Menteşeoğulları Beyliği’nin başkenti Milas şehri idi. Osmanlılar sancak merkezini Muğla’ya naklettiler. Rodos şövalyeleri, Bodrum Kalesi’ne de sahipti. Kanuni Sultan Süleyman 1522’de Rodos’la birlikte Bodrum’u da aldı. Muğla düşman istilası görmedi. I. Dünya Savaşı’ndan sonra İtalyan askerleri sembolik nitelikte Muğla’ya ayak bastılarsa da kısa bir süre sonra ili millî kuvvetlere devrettiler. Muğla Kurtuluş Savaşı’na asker göndermiş ve cephelerde 1.444 şehit vermiştir.

🏛️ GEZİLİP GÖRÜLECEK YERLER

Muğla ili, yurdumuzun en önemli turizm merkezlerinden biridir. Bodrum ilçesi turistik önem bakımından başta gelir. Marmaris, kumsalları ve doğal güzellikleriyle, Türkiye’nin en önemli turistik yörelerinden biridir. Fethiye de, denizi ve doğal güzellikleriyle turistleri çeken yörelerdendir.

Antik ve Tarihi Yapılar

  • Bodrum (Halikarnassos): Dünyanın Yedi Harikası’ndan biri sayılan Kral Mausolos’un mezar-anıtından günümüze sadece temel kalıntıları ulaşmıştır. Bodrum Kalesi (1415-1437) Rodos Şövalyeleri tarafından yaptırılmıştır. Kale, sualtı buluntularının sergilendiği bir müzeye dönüştürülmüştür. Antik eserler arasında amfitiyatro, agora, Mars Tapınağı, kilise yıkıntıları vardır.
  • Dalyan (Kaunos): Köyceğiz ilçesinin güneyinde. 20.000 kişilik tiyatro, su kemerleri, kayalara oyulmuş mezarlar, saray ve surların kalıntıları görülecek yerlerdir.
  • Milas: Zeus Tapınağı, Gümüşkesen denen, Korent başlıklı kolonlarla süslü bir Roma mezarı bulunmaktadır.
  • Keramos: Helenistik dönemden kalan kale, Zeus Tapınağı, heykel kalıntıları görülmektedir.

Doğal ve Turistik Çekim Merkezleri

  • Marmaris: Ordugâh, Turunç, Adaköy ve Sedir Adası.
  • Fethiye: Aksazlar, Üzümlü, Çalış Burnu, Seki ve Boncuklu. Sığ bir göl özelliği taşıyan “Ölüdeniz”, durgun suyu ve çevredeki sık ormanlıkla büyük ilgi çeker.
  • Diğer: Datça ve Köyceğiz.

💃 FOLKLOR

Yörede oynanan zeybek oyunları, diğer illerdeki zeybek oyunlarından değişik özelliklere sahiptir. Bu oyunlar hem kadınlar, hem de erkekler tarafından oynanır. İl, halk müziği bakımından çok zengindir. Zeybek havalarının yanı sıra gurbet ve kına havaları, gemici türküleri, semahlar yaygındır. “Bazarda bal var” ve “Ferayi” türküleri ünlüdür. Geleneksel kadın giyiminin başlıca parçaları şalvar don, uzun gömlek, işlik, kuşak, iç gömleği, mintan, düz entari ve üç etek’tir. Geleneksel erkek giyiminde top don, uzun don, kısa entari, mavi mintan, kuşak ve püsküllü fes yaygındır. Efelerin kıyafeti top don, kısa cepken, gömlek, kuşak ve püsküllü çizme’den oluşur.

🎶 YÖREDEN BİR TÜRKÜ

Ben susadım sular —aman— isterim, Su deresi nereye gelir gösterin. Ben ellerin kahrını çekemem, Ben ille kendi yarimi isterim. Amanının da aman yaylaların ormanı, Bulunur mu yangınlığın dermanı? Şu dağların kekliğini av ettim, Bir yosmayı ben kendime yâr ettim. Ey sevdiğim nerelere gideyim, Günlerimi sen başıma yıl ettin. Amanının da aman yaylaların ormanı, Bulunur mu yangınlığın dermanı?