Kocaeli’nde meşhur Pişmaniye nerede icat edildi? Türkiye’nin sanayi devi (SEKA, Tüpraş) olan ilin ekonomisi nedir? İzmit Körfezi’ne nasıl gidilir, Anibal’in mezarı nerede? Samanlı Dağları ve iklimi hakkında pratik bilgiler.
⛰️ YÜZEY ŞEKİLLERİ
Kocaeli, Marmara ve Karadeniz’e kıyısı olan bir ilimizdir. Marmara Denizi’nin doğuya doğru uzantısı olan İzmit Körfezi’nin iki yanını kaplar. Körfezin kuzeyinde kalan kesimlerde az yüksek Kocaeli Dağları vardır. En yüksek tepesi Çene Dağı’dır (645 m). Kocaeli Yarımadası platolarla kaplıdır. Platonun ortalama yüksekliği 200 m’yi geçmez.
Körfezin kuzeydoğusunda İzmit Ovası uzanır. İlin en yüksek dağları Samanlı Dağları’dır. Körfezin güneyinde yükselir. En yüksek yeri 1.606 m’yi bulan Keltepe’dir. Diğer yükseltiler şunlardır: Karaboyalı Tepesi (647 m), Çenedağı (645 m), Mahmuttepe (381 m), Karlıdağ (234 m).
💧 AKARSULAR VE GÖLLER
Başlıca Akarsular
Kocaeli sınırları içinde büyük akarsu yoktur. İzmit Körfezi’nin kuzey kıyılarına dökülenler Çakırovası Deresi ile Dilova Deresi’dir. Güney kıyılarına dökülenler, Değirmendere, Asar Deresi, Kavaklıdere, Karmcadere, Örcün Deresi’dir. Karadeniz’e dökülenler, Taşköprü Deresi (40 km), Kocadere (50 km), Ağva Deresi (45 km) ve Yulaflı Dere’dir (43 km). Sakarya Nehri’ne karışan 19 km’lik bir akarsu (Akmeşe Deresi) Kocaeli topraklarından çıkar.
Başlıca Göller
İlde önemli göl yoktur. Ancak 47 km2’lik Sapanca Gölü’nün küçük bir bölümü Kocaeli sınırlarındadır.
🌥️ İKLİM
Kocaeli, hem Akdeniz hem de Karadeniz ikliminin özelliklerini taşır. İzmit Körfezi kıyılarında geçici Akdeniz iklimi görülür. Yazlar sıcak ve nemli, kışlar ılık ve yağışlıdır. Kocaeli Dağları’nın kuzey rüzgârlarını tutması nedeniyle körfezde kışlar ılık geçer. En sıcak ay ortalaması (ağustos) 23,4 °C, en soğuk ay ortalaması (ocak) 5,7 °C’dir. Yıllık ortalama 14,3 °C civarındadır.
Yıllık yağış tutarı 790 mm’dir. Yağış her mevsim vardır; Akdeniz ikliminin yaz kuraklığı burada görülmez. Karadeniz’e bakan kıyılarda Karadeniz iklimi görülür. Samanlı Dağları’nın İzmit Körfezi’ne bakan yamaçları hem daha soğuk hem de daha fazla yağışlıdır.
🌳 BİTKİ ÖRTÜSÜ
Karadeniz ve Akdeniz bitki topluluğu iç içedir. İzmit Körfezi kıyılarında zeytin ağacı, makiler ve kızılçam ağaçları yer alır. Kocaeli Platosu’nda ve Samanlı Dağları’nda Karadeniz kıyılarının bitki toplulukları, kayın ve köknar ağaçları çoğunluktadır.
💰 EKONOMİ
🌱 TARIM VE HAYVANCILIK
Tarım gelişmiştir. Başta tahıllar olmak üzere, şeker pancarı, ayçiçeği, sebze ve meyveler (en çok kiraz), fındık, zeytin ağaçları vardır.
1978-80 Yılları Başlıca Üretim Miktarları (ton olarak)
- Buğday (190.291), Arpa (27.180), Mısır (27.497).
- Şeker pancarı (10.077), Ayçiçeği (9.642).
En çok küçükbaş hayvancılık yapılır. Koyun, kıl keçisi, sığır, manda, at, eşek beslenir. Tavukçuluk, ipekböcekçiliği ve arıcılık yapılır.
🏭 SANAYİ VE MADENCİLİK
Son yıllarda sanayileşmede büyük ilerleme gösteren Kocaeli, endüstri gelişmesi bakımından Türkiye’de birinci gelir. İzmit Körfezi kıyılarında İstanbul’dan başlayarak, İzmit’in doğusuna ve Gölcük’e kadar uzanan bir sanayi alanı doğmuştur.
Başlıca Sanayi Kuruluşları
- Sümerbank’a ait Hereke ipekli ve yünlü dokuma fabrikası (1843’te açıldı)
- Türkiye Selüloz ve Kâğıt Fabrikaları İşletmesi’nin (SEKA) İzmit tesisleri (1936’da açıldı)
- İpraş Petrol Rafinerisi, Pet-kim petro kimya ve Kloz-sudkostik tesisleri
- Lastik fabrikaları (Goodyear, Türk Pirelli)
- Gölcük Tersanesi
- Sümerbank’ın Yarımca seramik fabrikası (1968), Yarımca suni gübre fabrikası, Seltiloit lif levha tesisleri, Eternit boru fabrikası ve diğer kimya/metal sanayileri.
Kocaeli yeraltı kaynakları bakımından pek zengin değildir. Başlıca madenleri bakır, çinko, kurşundur. Gebze yakınlarında mermer, demir, cıva, bakır, çinko, kurşun çıkarılmaktadır.
📜 TARİH
Kocaeli çevresi, tarih çağlarında Hititler’in (M.Ö. 2000) ve Frigyalılar’ın eline geçti. M.Ö. 8. yüzyılda Megaralılar İzmit Körfezi’ne yerleşti ve yerleşme yerine kralları Astakos’un adını verdi. Şehir M.Ö. 3. yüzyılda yakılıp yıkıldı.
M.Ö. 262’de Bitinya Kralı I. Nikomedes, şimdiki İzmit şehrini kurdu. Ünlü Kartacalı Anibal M.Ö. 148 yılında İzmit’e geldi ve Bitinya kralına sığındı. Anibal Gebze’de öldü. Mezarı Gebze’dedir.
Kocaeli toprakları M.Ö. 2. yüzyılda Roma İmparatorluğu’nun egemenliğine girdi. 395’te Roma İmparatorluğu’nun ikiye ayrılmasından sonra Doğu Roma’nın (Bizans) payına düştü. 1071 Malazgirt Zaferi’nden sonra Kutalmışoğlu Süleyman Şah’ın Türk orduları bu bölgeye geldi. Şehir kesin olarak 1337’de Orhan Gazi zamanında Osmanlılar’ın eline geçti. Akıncı beylerinden Akçakoca şehrin civarını aldı ve Osmanlılar ilk defa Karadeniz kıyılarına çıktılar.
Kurtuluş Savaşı yıllarında 6 Temmuz 1920’de İngilizler ve 28 Nisan 1921’de Yunanlılar tarafından işgal edildi. 27 Haziran 1921’de düşman işgalinden kurtuldu.
🏛️ GEZİLİP GÖRÜLECEK YERLERİ
Karadeniz kıyılarındaki Kandıra, küçük koylarıyla, kum ve denizi bakımından ender rastlanan güzellikleri taşır. Hereke, Yarımca ve Tütünçiftlik gibi yerler kamp kurmaya ve deniz sporları yapmaya elverişlidir. Körfezin Yalova’ya kadar uzanan güney kıyılarında güzel plajlar vardır.
Gebze yakınındaki Bayramoğlu Sahil Mahallesi, Samanlı Dağları’ndaki Keltepe ve Sapanca Gölü doğa güzellikleri bakımından görülmesi gereken yerlerdir. İzmit’in Çini Suyu ve Karamürsel’in Akpınar Suyu tanınmıştır.
Tarihi Eserler
- Gebze’deki Eskihisar Kalesi, Anibal’in mezarı.
- Yavuz Sultan Selim zamanından kalan Mustafa Paşa Camisi.
- İzmit’teki Augustus Tapınağı, kiliseden bozma Orhan Gazi Camisi.
- Mimar Sinan tarafından yaptırılan Pertev Paşa Külliyesi, Defterdar Camisi, Akçakoca Camisi, Mehmet Bey Hamamı, Süleyman Paşa Hamamı.
- Akçakoca Bey’in mezarı Kandıra’dadır.
💃 FOLKLOR
Kocaeli halkının çoğu Karadeniz ve Kafkas bölgelerinden (Çerkesler) gelir. Bu nedenle Çerkesler’in geleneklerinin etkisi göze çarpar. Bölgede Karadeniz horonlarından Kafkas danslarına kadar değişik oyunlar görülür. Bölgede, İstanbul klasik Türk müziğinin etkileri fazladır. Kocaeli’de güzel zeybek havaları yapılmıştır. Gölcük’e ait bir uşşak zeybek havası pek ünlüdür. Mâni, türkü ve şarkılarında aşk ve sevgi duyguları ön planda gelir. Pişmaniye adlı tatlısı çok beğenilir. 19. yüzyılda Kandıralı Hayri Usta tarafından icat edilmiştir. Kocaeli’nin «Çene Dağı» türküsü çok ünlüdür.
🎶 YÖREDEN BİR TÜRKÜ
Üç güzel oturmuş — of— gergefin işler
Gergefin üstüne — a yarim— yaşlar dökülür
Herkes sevdiğine — of— çevre bağışlar
Kalmadı sabrı kararım her gün ağlarım
Ağlarım da — ay efendim— bir bir söylerim