Gaziantep’e ‘Gazi’ unvanı ne zaman verildi? İslahiye Ovası ve Fırat Nehri’nin kolları nelerdir? Hititler’den kalma Kargamış antik kenti ve Dülük köyü kalıntıları hakkında pratik bilgiler.
⛰️ YÜZEY ŞEKİLLERİ
İl topraklarının doğusu **Gaziantep Platosu’yla** kaplıdır. Gaziantep topraklarının % 27’sini ovalar meydana getirir. Ovalar Fırat Havzası’nda Yavuzeli, Nizip, Oğuzeli ve Anabal bölgelerindedir.
Başlıca Dağlar
- Saf Dağı (1.498 m), Dülük Dağı (1.250 m), Ganibaba Dağı (1.100 m).
Başlıca Ovalar
- İslahiye Ovası: Gaziantep’in en önemli ovaları arasındadır. Buğday, arpa, susam ve sebzeler yetiştirilir.
- Borak Ovası: Buğday, arpa, pamuk gibi çeşitli ürünler yetiştirilir.
💧 AKARSULAR, İKLİM VE BİTKİ ÖRTÜSÜ
Fırat Nehri’nin Kolları
Gaziantep’te Aksu, Balık Suyu, Karasu, Karaçay, Merzimen Çayı, Nizip Çayı gibi akarsular vardır. Karasu, Merzimen Çayı, Nizip Çayı ve Elleben-Sacır Suyu, **Fırat’ın kollarıdır**.
İklim ve Bitki Örtüsü
- İklim: Kışlar soğuk ve yağışlı, yazlar sıcak ve kurak geçer. Akdeniz İklimi ile Doğu Anadolu İklimi arasındadır. Yıllık ısı ortalaması 14,5 °C’dir.
- Bitki Örtüsü: Akdeniz İklimi’nden etkilenen kıyı şeridi (500-600 m yükseklikte) **zeytin ve antepfıstığı ağaçlarıyla** örtülüdür. Ormanlık alana pek rastlanmaz.
💰 EKONOMİ VE SANAYİ
Gaziantep topraklarının tümü tarıma elverişlidir. Tahıllar % 80’lik bu alanı kaplar. İlin ana ürünleri buğday, arpa, nohut, mercimek, saf pamuk, susam ve soğan’dır.
🌱 Tarım ve Hayvancılık
- Zeytin üretimi önemlidir (4.823.600 ton).
- Hayvancılık: Koyun (392.270 baş), kıl keçisi (373.280 baş) ve sığır beslenir. Komşu illerden gelen hayvanlar kesilip yurt dışına satılır.
🏭 Sanayi ve Madencilik
Gaziantep, yer altı zenginliklerinden yoksul illerimizden biridir. İlin en önemli madeni **krom’dur**. Merkez ilçesi ve Kilis çevresinde 50-60 tonluk krom yatakları vardır.
📜 TARİH VE “GAZİ” UNVANI
Bölgenin tarihi Bâbil İmparatorluğu ile başlar. Ardından Hititler, Hurriler, Mısır, Asur, Makedonya ve Roma İmparatorluğu’nun egemenliğine geçti.
Türk Hakimiyeti ve Mücadele
- Selçuklu Türkleri, 1071 Malazgirt Zaferi’nden önce Afşin Bey komutasındaki orduları ile ele geçirmişti.
- 1516 yılında Yavuz Sultan Selim’in Mısır seferi sırasında kesin olarak Osmanlı yönetimine girdi.
⭐ Gazi Unvanı
I. Dünya Savaşı sonrası 1919’da Fransızlar şehri işgal etti. Halkın yoğun direnişi (1920 yılının Ocak ayında başladı) aylar sürdü:
- 15 Mart 1921 yılında imzalanan Ankara Antlaşması ile Antep Türklere geri verildi.
- 6 Şubat 1921 tarihinde TBMM, 10 ay hiçbir yardım almaksızın düşmana karşı direnen Antep şehrine “Gazi"lik ünvanı verdi.
🏰 GEZİLİP GÖRÜLECEK YERLERİ
Gaziantep, zengin arkeolojik ve mimari mirasa sahiptir.
- Kargamış Kalıntıları: 86 km güneydoğusunda, M.Ö. 10. yüzyıldan, **Hititler’den kalmış bir şehirdir**.
- Dülük Köyü: Gaziantep ilinin 10 km kuzeyindedir. Roma, Yunan, Bizans çağlarından kalan büyük eserler yer alır.
- Gaziantep Kalesi: Şehrin sembolü sayılan mimarlık anıtıdır. Bizans imparatoru Justinianus tarafından yaptırılmıştır.
- Belkıs Harabeleri: M.Ö. 1. yüzyıldan kalan Roma yapıları vardır.
🎶 YÖREDEN BİR TÜRKÜ
Şirin nardanedâne,
Gel güzel döne döne.
Gül olup koklamadım,
Felek ayırdı gene.
Beyaz giyme üşürsün,
Güzellikte meşhursun.
Neyleyim güzel olduğun,
Yâd elinen konuşursun.