Çankırı’da devasa tuz madeni nerede bulunur, Ilgaz Dağları’na nasıl gidilir? Selçuklu Sultanı Alâeddin Keykubat tarafından yaptırılan şifahane neresidir? Çankırı’nın geleneksel hayvancılığı, tahıl üretimi ve tarihi hakkında pratik bilgiler.
⛰️ YÜZEY ŞEKİLLERİ VE COĞRAFYA
Çankırı topraklarının % 61’ini dağlar kaplar. İlin % 28,7’sini platolar, % 7,7’sini ovalar oluşturur. Başlıca ovaları Kızılırmak Havzası’nda toplanmıştır ve alüvyonlu topraklarla kaplıdır.
Başlıca Dağlar
- Ilgaz Dağları (2.580 m): İldeki en önemli dağ sırasıdır. Başlıca tepeleri Çatalılgaz (2.530 m), Küçükhacet (2.311 m)‘dir.
- Diğer Sıradağlar: Erikli, Karakaya, Sarıkaya, Yapraklı, Taşyakası ve Dumanlı Dağları.
💧 AKARSULAR, İKLİM VE BİTKİ ÖRTÜSÜ
Çankırı’nın en büyük akarsuyu **Kızılırmak’tır** (il sınırları içinde 30 km akar). Bunun dışında Devrez, Acı, Melen ve Tatlıçay gibi akarsular vardır. Acıçay’ın suları çok tuzludur.
İklim Özellikleri
İlde egemen iklim türü, **kara iklimidir**. Yazlar sıcak ve kurak, kışlar soğuk ve sert geçer. İlde yıllık ısı ortalaması 11,5 °C’dir. Yağışlar daha çok ilkbahar ve kış aylarında olur.
Bitki Örtüsü
Çankırı ilinin kuzeyi **ormanlıktır**. Güneye doğru gidildikçe çalılık ve stepler görülür. En çok meşe, çam ve köknar ağaçlarına rastlanır.
💰 EKONOMİ
🌱 Tarım ve Hayvancılık
İlin ekonomisinde tarımın özel bir ağırlığı vardır. **Tahıl üretimi** (buğday, arpa) ve **hayvancılık** ilin önde gelen uğraşısıdır.
- Yüksek üretim: Patates (171.000 ton), Şeker pancarı (54.495 ton), Karpuz (44.000 ton).
- Hayvan varlığı: Koyun (626.470 baş), kıl keçisi (295.130 baş) ve sığır (141.000 baş) tespit edilmiştir.
🏭 Sanayi ve Tuz Madeni
Çankırı, sanayi açısından gelişmemiş illerimizdendir.
- Tuz Madeni: İlde değerlendirilen en önemli yer altı kaynağı **tuzdur**. Yaklaşık olarak **500 milyon ton rezerve** sahip olan tuz yatakları işletilmektedir (Tekel Genel Müdürlüğü’nün Kaya Tuzlası).
- Diğer Madenler: Linyit, alçıtaşı ve manyezit rezervleri bulunmaktadır.
📜 TARİH VE MİRAS
Çankırı toprakları Anadolu’da ilk siyasal birliği kuran **Hitit İmparatorluğu’na** bağlıydı. Ardından Frigya, Lidya, Pers ve Makedonya egemenliğine katıldı. M.Ö. 1. yüzyılda Roma, 395 yılında ise Bizans’ın payına düştü.
Türk Hakimiyeti ve Kurtuluş Savaşı
- Alp Arslan’ın 1071 Malazgirt Zaferi’nden sonra Kutalmışoğlu Süleyman Şah’ın orduları Çankırı’yı aldı ve **Danişmendoğulları Beyliği’ne** bağlandı.
- Haçlı Seferleri sırasında kuşatıldı ancak alınamadı.
- 1380 yılında I. Murat döneminde **Osmanlılar’a** geçti.
- Kurtuluş Savaşı: İnebolu’ya deniz yoluyla gelen top, tüfek ve cephaneler **İnebolu - Kastamonu - Çankırı yoluyla Ankara’ya taşınmış**; Çankırılılar bu savaşta kadınlı erkekli çalışarak önemli rol oynamıştır.
🏛️ GEZİLİP GÖRÜLECEK YERLERİ
Çankırı’nın sanat tarihi ve uygarlık tarihi bakımından en önemli eserleri şunlardır:
- Taş Mescit (Şifahane): **1235 yılında ünlü Selçuklu Sultanı Alâeddin Keykubat tarafından yaptırılmış bir hastanedir**. Son yıllarda restore edilmiştir.
- Ulu Cami: Ünlü mimar **Koca Sinan** tarafından, Kanuni Sultan Süleyman döneminde (1522-1558) yapılmıştır.
- Çankırı Kalesi: Romalılar tarafından yapılmış, içinde Danişmendoğulları komutanlarından **Karatekin Bey’in türbesi** bulunur.
- Tuz Madeni: Çankırı’nın 25 km doğusundaki Tuz Madeni’ndeki **160 m uzunluğu olan tünel** görülmeye değerdir.
- Doğal Güzellik: **Ilgaz Dağları** temiz havası ve olağanüstü görüntüleriyle seçkin bir kamp ve dinlenme yeridir.
🎶 YÖREDEN BİR TÜRKÜ
Kaçma güzel kaçma ben adam yemem,
Gizli sırlarını ellere vermem.
Ateşine yandım,
Seni benim sandım,
Pek gafil avlandım.