Siirt’te petrol ilk nerede bulundu (Raman Dağı)? Güneydoğu Toroslar’ın en yüksek zirvesi (Aydınlık Dağı) neresidir? İbrahim Hakkı Türbesi’nin 21 Mart’ta güneş ışını ile aydınlanma mucizesi ve Siirt battaniyesi hakkında pratik bilgiler.
⛰️ YÜZEY ŞEKİLLERİ
Ülke topraklarının % 1,4’ünü kaplayan Siirt’in % 75,7’si dağlarla, % 21,5’i platolarla kaplıdır. Siirt, Güneydoğu Toroslar’ın Dicle Havzası’na giren bölümünde bulunur.
Başlıca Dağlar
- Aydınlık Dağı (2.973 m): İlin en yüksek dağıdır (Güneydoğu Toroslar’ın zirvesi).
- Yazlıca (Herekul) Dağı (2.838 m).
- Yama (Raman) Dağı (1.263 m): **Petrolün bulunduğu dağdır**.
Başlıca Platolar ve Ovalar
Yaylalar (1.200 m-2.000 m yükseklikte) otlak yönünden zengindir ve göçerler tarafından kullanılır (Meleto, Ceman Yaylaları).
- Batman Ovası (10.000 hektar): İlin en büyük ovasıdır. Batman Çayı Vadisi’nin genişleyen kesimidir ve çok verimlidir.
💧 AKARSULAR, İKLİM VE BİTKİ ÖRTÜSÜ
Siirt ili **Dicle Nehri’nin su toplama alanıdır** (Dicle Havzası yurdumuzun 4. büyük havzasıdır). İlde belli başlı bir göl yoktur.
Başlıca Akarsular
- Dicle Nehri: Siirt’in Diyarbakır ve Mardin’le olan sınırının büyük bölümünü çizer.
- Botan Suyu: İlin ikinci büyük akarsuyudur. Siirt-Hakkâri ve Siirt-Van sınırındaki yüksek dağlardan doğar.
İklim ve Bitki Örtüsü
- İklim: Kara ikliminin egemenliğindedir. Yazlar sıcak ve kurak, kışlar soğuk ve yağışlıdır. Merkez ilçesinde ısı ortalaması 15,9 °C’dir.
- Bitki Örtüsü: Doğu Anadolu’nun yapraklı orman kuşağı ile Güneydoğu Anadolu’nun bozkır kuşağı arasında bulunur. Güneydoğu Toroslar üzerinde **sık meşe ormanları** vardır.
💰 EKONOMİ VE PETROL SANAYİİ
İl topraklarının büyük bölümü tarıma elverişlidir, ancak tarım henüz modernleşememiştir. Hayvancılık halkın ikinci ekonomik gelir kaynağıdır.
🌱 Tarım ve Hayvancılık
- Önemli Ürünler: Tütün (11.815 ton), nar (7.474 ton) ve üzüm (38.730 ton) üretimi önemlidir.
- Hayvancılık: Koyun (685.410 baş) ve kıl keçisi (591.090 baş) besiciliği yaygındır. **Arıcılık** önemlidir (30.934 arı kovanı).
🏭 Petrol ve Madencilik
Siirt, yer altı zenginlikleri açısından önde gelen ilimizdir ve yurdumuzun **en zengin petrol kaynaklarını** bulundurur.
- Petrolün Keşfi: Petrol ilk defa Beşiri ilçesindeki **Raman Dağı’nda** bulunmuştur (1940).
- Diğer Petrol Bölgesi: **Garzan**’dır (1951’den sonra).
- En önemli sanayi kuruluşu **Batman Rafinerisi**’dir (1956).
- Maden Rezervleri: Asfaltit, Bakır, Krom ve Tuz.
- Küçük Sanayi: Ünlü **Siirt battaniyeleri** dokumacılığı, şal-şapik denen şal dokumacılığı.
📜 TARİH VE İBRAHİM HAKKI MUCİZESİ
Siirt toprakları Bâbil, Asur, Hurri-Mitanni, Urartu, Pers ve Sâsâniler’in egemenliğinde kalmıştır. 7. yüzyılın ortalarında Müslüman Araplar bölgeyi ele geçirmiştir. Daha sonra Mervaniler ve Safevîler bölgeye hâkim olmuştur.
1514 yılındaki Çaldıran Savaşı’nda Yavuz Sultan Selim, Siirt’i Osmanlı yönetimine katmış ancak Siirt, Diyar-ı Bekr Beylerbeyiliği’ne bağlı **bağımsız bir beylik olarak kalmıştır**.
🏰 GEZİLİP GÖRÜLECEK YERLERİ
- İbrahim Hakkı Türbesi (Tillo): Bir tepe üzerinde yapılı türbedir. Her yıl **21 Mart (ve 23 Eylül)** günlerinde güneş ışınları geçerek sandukanın baş tarafını aydınlatır (Güneş mucizesi).
- Veysel Karani Türbesi: Baykan ilçesine bağlı Yeşilçevre köyündedir.
- Derzin Kalesi: Baykan ilçesinin Adakale köyündedir.
- Ulucami: 1129 yılında Selçuklu sultanlarınca onarılmıştır.
💃 FOLKLOR VE TÜRKÜLER
Siirt’te geleneksel giysiler görülür. Erkekler şal-şapik (tiftik ipliğinden dokunmuş) ve poşu giyer. Kadınlar uzun, göz alıcı renkli elbiseler ve süslü başlıklar takar. Halk oyunları arasında lorke, çepik, govent, karakistan, delilo ve halay yer alır.
- Ünlü Türkü: “Yastığı kuş tüyünden-Bir kız sevdim köyünden” türküsü ünlüdür.
🎶 YÖREDEN BİR TÜRKÜ
Yastığı kuş tüyünden,
Bir kız sevdim köyünden.
Gül yüzünü göreyim,
Ölüyorum derdinden.