Kanallar

“Deniz yolculuğunda kanallar neden önemlidir, Süveyş Kanalı (“1869”) yolu ne kadar kısaltmıştır? Panama Kanalı’ndaki kademeli havuzlar sistemi nasıl çalışır? Tarihteki ilk kanal projeleri (Çin Büyük Kanalı, Sokullu Mehmet Paşa’nın Don-Volga tasarısı) hakkında teknik bilgiler.”

Deniz yolculuğunda kanalların önemi. Süveyş Kanalı’nın (1869) yol kısaltma etkisi ve Panama Kanalı’nın kademeli havuzlar sistemi (1914). Tarihteki ilk kanallar (Çin Büyük Kanalı, Mısır Firavunu’nun Süveyş planı) ve kademeli havuzların çalışma prensibi hakkında teknik bilgiler.

⛵ Deniz Yolu Kısaltan Mühendislik Harikaları: Kanallar

Deniz yolculuğunda kanalların çok büyük önemi vardır. Tarihin çok eski çağlarından beri insanlar su yolları açarak gidecekleri yere daha kestirmeden, daha kısa zamanda varmayı düşünmüşlerdir. Süveyş, Panama, Korint, Kiel gibi birçok kanal, gemilerin yollarını kısaltır.

Eski çağlarda insanlar, nehirlerin birbirine yaklaştığı yerlerde kanallar açar, ancak bunlar küçük teknelerin ve düz altlı mavnaların geçebileceği derinlikte olurdu. At, katır gibi koşum hayvanları taşıtları kıyıdan çekerek, denizden çok içerideki bölgelere kadar ulaşımı sağlardı.

Süveyş ve Panama Kanalları: Dünyanın Kestirmeleri

Süveyş Kanalı (1869)

1869’da Mısır’da açılan bu kanal, “Akdeniz’i Kızıldeniz’e” bağlayarak deniz yolunu yarı yarıya kısalttı.
Eskiden gemiler Atlas Okyanusu’na çıkıp Afrika’nın güneyindeki Ümit Burnu’ndan dolaşmak zorundaydı; Süveyş ile artık doğrudan Hint Okyanusu’na ulaşılabiliyor.

Panama Kanalı (1914)

Orta Amerika’yı keserek “Büyük Okyanus’u Atlas Okyanusu’na” bağlar.
Panama kıstağı dağlık olduğu için düz bir kanal açmak mümkün değildi. Bu yüzden gemileri “kademeli havuzlara” alarak yokuş çıkan bir otomobil gibi yükseltmek, sonra tekrar indirmek gerekti.
Kanalın suyu, “Gatun Barajı” ile oluşturulan yapay “Gatun Gölü”’nden sağlanır.
81.240 metre uzunluğundaki kanal 1914’te tamamlandı. Her bir havuzda gemiler “6–7 dakikada” yükselip alçalmaktadır.

Korint Kanalı (1893)

Yunanistan’daki Korint Kanalı, gemilerin şiddetli fırtınalarıyla bilinen “Matapan Burnu’ndan” dolaşmasının önüne geçer ve 1893’te tamamlanmıştır.

⚓ Kademeli Havuzlar: Nasıl Çalışır?

Eskiden birbirine yakın iki nehir, aynı yükseklikte olmadıkça aralarında kanal açılamazdı. 15. yüzyılın ortalarında İtalyanlar, açılan kanalları birtakım kapılarla keserek (bölmelere ayırarak) bu sorunu çözmeyi düşündüler.

Çalışma Prensibi:

Mavnanın bulunduğu bölme ile bir sonraki bölmenin arasındaki kapılar açılınca yüksekteki bölmenin suları aşağıdakine akar ve iki bölmedeki suyun yüksekliği eşitlenir.
Bu sayede ilk bölme daha fazla suyla dolar, mavna da o derecede yükselir.
Mavna ikinci bölmeye çekilince arkasındaki kapı kapatılıp önündeki bölmenin kapıları açılır.
Bu sular doldurula boşaltıla, mavna bölmeden bölmeye geçerken her seferinde biraz daha yükselir ve sonunda daha yüksekte bulunan öteki nehre geçmiş olur.

Tarihte İlk Kanal Fikirleri

Çin Büyük Kanalı (M.Ö. 500): Çinliler, Hangçov ile Pekin arasında “1500 km” uzunluğunda bu devasa kanalı açtılar.
Mısır (M.Ö. 600): Bir Mısır Firavunu Süveyş Kanalı’nı açarak Akdeniz’i Kızıldeniz’e bağlamayı düşündü.
Babil (M.Ö. 500): Babil Kralı Buhtunnasr, Dicle ile Fırat nehirlerini birleştiren kanal açtırdı.
Osmanlı Dönemi: “Sokullu Mehmet Paşa”, Don ve Volga nehirleri arasında kanal açarak Karadeniz ile Hazar Denizi’ni birleştirmeyi düşündü, ancak yükseklik farkı nedeniyle bu tasarıdan vazgeçildi.