“Koyun nedir, neden tuz düşkünüdür? Kıvırcık, Karaman ve Merinos gibi Türkiye ve dünyadaki başlıca koyun cinslerinin özellikleri. Koyunlar ve diğer otçulların sindirim sistemi (işkembe, börkenek, kırkbayır, şirden) üzerinden “geviş getirme” süreci nasıl işler?”
Koyunun beslenme ve yaşam özellikleri (tuz düşkünlüğü, diş yapısı). Kıvırcık, Karaman ve Dağlıç gibi Türkiye’deki başlıca koyun cinsleri. Koyunların ve diğer otçulların geviş getirme süreci (işkembe, börkenek, kırkbayır, şirden). Yapağısıyla ünlü Merinos koyunlarının kökeni.
🐑 Koyun: Azla Yetinen Hayvanın Biyolojisi
Koyun, eti, sütü, yapağısı ve derisi için yetiştirilen evcil bir hayvandır. Genel olarak azla yetinmesini bilen, gözü tok bir hayvandır. Tarlalarda, ineklerden geriye kalan otlarla bile karınlarını doyurabilirler.
Kafatası ve Beslenme
- Koyunun otları çiğnemeye yaramadığı için “köpek dişleri yoktur”.
- Otları kesmek için “8 kesici dişi”, ezmek için ise “24 azı dişi” vardır.
Tuza Düşkünlük
Koyunun en sevdiği şey “tuzdur”. Bunu tadı için değil, vücuduna yararlı olduğu için arar. Tuz, koyunun iştahını açar ve aynı zamanda tüylerinin parlaklığını da tuza borçludur. Koyunun postu, vücut ısısının aynı kalmasını sağlayarak onu hava değişikliklerinden korur.
Türkiye ve Dünya’daki Önemli Koyun Cinsleri
Koyun, yeryüzünde ilk olarak Orta Asya’nın yayla ve dağlarında yabani olarak yaşamıştır.
Türkiye’deki Cinsler
- Kıvırcık: Eti ve sütü için beslenir, en iyisi sayılır. Trakya ve Marmara bölgelerinde yetişir. Küçük kuyrukludur ve etleri tatlıdır.
- Karaman ve Dağlıç: “Büyük kuyruklu koyunlardır”. Karaman (Akkaraman, Kızılkaraman/Morkaraman) Orta ve Doğu Anadolu’da yetişir. Dağlıç ise Orta Anadolu ve Ege bölgesinde bulunur.
Merinos Koyunları
Merinos koyunlarının ilk yurdu “İspanya’dır”. İspanyolların “merino” (otlaktan otlağa koşan) dedikleri bu cins, “yapağılarının inceliği, parlaklığı ve yumuşaklığı” ile ün salmıştır. Avustralya, Güney Amerika, Almanya ve Fransa başta olmak üzere birçok ülkede yetiştirilir.
Geviş Getirmek Nedir? (Sindirim Yolculuğu)
Geviş getirmek, öküz, koyun, keçi, geyik, zürafa ve deve gibi hayvanların ot yeme biçimidir. Bu hayvanlar otları önce hiç çiğnemeden yutarlar. Mideleri dört bölümden meydana gelmiştir: “işkembe, börkenek, kırkbayır, şirden”.
Geviş getirme, dinlenmeye çekilen hayvanın, midedeki otları kusmaya benzeyen bir kasılma hareketiyle yeniden ağzına getirmesidir. Hayvan, otları iyice çiğnedikten sonra tekrar yutar. Sindirim yolculuğu şöyledir:
- Yutulan otlar önce “işkembeye” gelir.
- Oradan “börkeneğe” geçer ve tekrar ağza gelir (geviş).
- İyice çiğnenmiş lokmalar “kırkbayır” ve “şirden’e” geçerek son sindirim için barsağa gider.