Coğrafi koordinatlar, enlem (paraleller) ve boylam (meridyenler) nasıl belirlenir? Ekvator ve Başlangıç Meridyeni (Greenwich) neresidir? Dünya üzerindeki bir noktanın konumu ve Ankara, İstanbul gibi Türkiye şehirlerinin kesin enlem/boylam bilgileri.
📍 Dünya’nın Adresleme Sistemi: Coğrafi Koordinatlar
Batmak üzere olan bir gemi için yardım çağırmanın ilk şartı, bulunduğu yeri bildirmektir. Bu, geminin o anda bulunduğu yerin **coğrafi koordinatları** (enlem ve boylam) verilerek sağlanır. Koordinatlar, bir kara parçasındaki su deposunun yerini tarif etmek gibi, ancak küresel ölçekte işler.
🌐 Dünya Üzerindeki Bir Noktanın Konumu
Dünya üzerindeki bir noktanın yerini belirlemek için iki hayali başlangıç çizgisi kullanılır:
- Ekvator: Dünyanın en geniş yerinden yatay olarak geçtiği varsayılan çizgidir. (Yatay/Enlem başlangıcı)
- Başlangıç Meridyeni (Greenwich): Londra yakınındaki Greenwich gözlemevinden geçtiği varsayılan dikey çizgidir. (Dikey/Boylam başlangıcı)
Bu çizgilere göre, dünya dörde bölünür:
- **Ankara:** Ekvatorun **kuzeyinde**, başlangıç meridyeninin **doğusunda**.
- **New York:** Ekvatorun **kuzeyinde**, başlangıç meridyeninin **batısında**.
- **Sydney:** Ekvatorun **güneyinde**, başlangıç meridyeninin **doğusunda**.
- **Buenos Aires:** Ekvatorun **güneyinde**, başlangıç meridyeninin **batısında**.
📏 ENLEM (Paraleller)
Enlem, bir noktanın ekvatordan olan uzaklığıdır. Enlemi belirten ve ekvatora paralel olarak çizilen yatay çizgilere **Paraleller** denir.
- Ekvator üzerindeki noktaların enlemi: **0°**
- Kutup noktalarının enlemi: **90°**
- Kuzey Kutbu: 90° kuzey enlemi
- Güney Kutbu: 90° güney enlemi
Enlem Örnekleri
- Addis Ababa: 9° kuzey enlemi
- Moskova: 56° kuzey enlemi
📐 BOYLAM (Meridyenler)
Boylam, bir noktanın başlangıç meridyeninden (Greenwich) olan uzaklığıdır. Kutupları birbirine bağlayan dikey çizgilere **Meridyenler** denir.
- Başlangıç meridyeni üzerindeki noktaların boylamı: **0°**
- En uzak noktalar: **180°** (doğu veya batı boylamı)
Boylam Örnekleri
- Napoli: 14° doğu boylamı
- New York: 73° batı boylamı
📌 Türkiye’den Örnek Koordinatlar
Türkiye, Ekvatorun kuzeyinde ve Başlangıç Meridyeni’nin doğusunda yer alır. İşte bazı büyük şehirlerin kesin coğrafi koordinatları:
| Şehir | Enlem (Kuzey) | Boylam (Doğu) |
|---|---|---|
| Ankara | 39° 57′ 02″ | 32° 53′ 11″ |
| İstanbul | 41° 00′ 16″ | 28° 58′ 59″ |
| Adana | 36° 59′ 26″ | 35° 18′ 08″ |
| Van | 38° 21′ 15″ | 43° 28′ 48″ |