Çorum neden Türkiye’nin Hitit (Eti) başkentidir? Hattuşaş (Boğazköy), Alacahöyük ve Yazılıkaya’daki arkeolojik buluntular (Yerkapı Tüneli, Sfenksli Kapı). Hitit İmparatorluğu’nun tarihi süreci, Çorum Müzesi’ndeki eserler ve Evliya Çelebi’nin şehir tanımı.
⭐ Çorum: Anadolu’da Tarihi Açan Hititlerin Başkenti
Çorum İli’nin en büyük özelliği, Anadolu’da tarih çağını açan ve ilk siyasal birliği kuran **Hitit (Eti) İmparatorluğu’nun** merkezi oluşudur. Çorum, dünyada benzeri olmayan bir Hitit açıkhava müzesi hâlindedir. Hitit uygarlığının meydana çıkarılan merkezlerinin en büyükleri: **Hattuşaş (Boğazköy veya Boğazkale)**, **Alacahöyük**, **Yazılıkaya**, **Büyük Güllücek** ve **Kuşsaray** adlarını taşır.
Hitit Uygarlığı ve Başkent Hattuşaş
Çorum’un 83 km güneyinde, Sungurlu İlçesi’ne bağlı Boğazkale Bucağı yakınındaki **Hattuşaş’ta** kazılara 1906 yılında başlanmıştır. Hattuşaş’ın Hitit İmparatorluğu’nun başkenti olduğu anlaşılmıştır.
Yapısal Özellikler
- M.Ö. 2000 ile 1200 yılları arasında en parlak çağını yaşayan Hititlerin döneminden kalma birçok tapınak, saray ve eşya bulunmuştur.
- Şehrin çevresini 7 kilometre uzunluğunda çift katlı surlar kuşatır; bu surların üzerinde 7 kapı vardır. Şehir kapıları ve buradaki heykellerin bir bölümü İstanbul ve Ankara müzelerine taşınmıştır.
- Şehrin altı yeraltı geçitleri (tüneller) ile oyulmuştur. Bunların içinde 70 metre uzunluğundaki **“Yerkapı Tüneli”** zamanımıza kadar gelebilen en sağlam tüneldir.
Alacahöyük ve Yazılıkaya
- **Alacahöyük:** Çorum’un Alaca İlçesi’ne bağlı Horamözü Köyü yakınlarındaki bilinen en eski höyüklerden biridir. Buradaki buluntular, ilk yerleşmenin M.Ö. 3000–2100 yılları arasında başladığını gösterir. **Sfenksli (Aslanlı) Kapı** önemli yapıtlardandır.
- **Yazılıkaya:** Hattuşaş’ın birkaç kilometre kuzeydoğusundadır. Buradaki doğal kaya galerilerinin yüzeyleri düzeltilmiş ve üzerlerine Hititler’in Tanrı ve Tanrıçalarıyla Kral **IV. Tudhalya’nın** kabartma resimleri (rölyef) işlenmiştir (M.Ö. 1250–1220).
Çorum Müzesi ve Tarihsel Süreç
Çorum ilinde çıkan Hitit eserlerinden büyük bir bölümü de Çorum şehrindeki müzede bulunur. Kentten, Hitit tarihini aydınlatan **10.000 yazılı tablet**, küçük heykeller ve seramik eşyalar çıkarılmıştır.
- Hititler’in **“Çift Başlı Kartal”** resmi, Selçuklular’da ve günümüzde hâlâ bir arma olarak kullanılmaktadır.
- M.Ö. 2000 yıllarında bölge **Hitit egemenliğine** girdi ve bu egemenlik yaklaşık 1000 yıl sürdü. M.Ö. 1150’de Frigyalılar Hitit İmparatorluğu’nu yıktılar.
- Bölge daha sonra sırayla Lidya, Helen ve diğer yönetimlerin etkisine girdi.
- Kaynaklara göre **Evliya Çelebi** 1647’de Çorum’u 42 mahallesi, 42 camii ve 4.300 bahçeli evi olan bir şehir olarak tanımlar.
📊 Çorum İle İlgili Bazı Rakamlar (1970 Verileri)
| Özellik | Değer |
|---|---|
| Yüzölçümü | 12.820 km² |
| Nüfusu | 518.366 |
| Nüfus Yoğunluğu | 40 |
| Köy Sayısı | 753 |
🎶 Yöreden Bir Türkü
Şu uzun gecenin gecesi olsam
Sılada bir evin bacası olsam
(anam anam anam)
Dediler ki nazlı yarin pek hasta
Başında okuyan hocası olsam
(anam anam anam)
Kâtipler oturmuş yazıya bakmaz
Herkes sevdiğin dilden bırakmaz
(anam anam anam)