“Alp Dağları nasıl oluştu, kaç kilometre uzunluğunda? Afrika ve Avrupa kıtalarının çarpışmasıyla 30 milyon yıl önce Akdeniz tabanındaki tortulların yükselmesi. Alplerdeki sert (“granit”, “gneiss”) ve yumuşak (“kireçtaşı”) kaya türlerinin özellikleri, buzulların şekillendirici rolü ve kar sınırının (“2900 metre”) önemi nedir?”
Alp Dağları nasıl oluştu? Afrika kıtasının Avrupa’ya doğru ilerlemesiyle Akdeniz tabanındaki tortulların 30 milyon yıl önce yükselmesi. Alplerdeki sert (granit, gneiss) ve yumuşak (kireçtaşı, kumtaşı) kaya türlerinin özellikleri ve buzulların rolü. Alplerin uzunluğu (1200 km) ve buzulların başladığı kar sınırı (2900 m).
🏔️ ALPLERİN DOĞUŞU: Afrika’nın Avrupa’ya Baskısı
Yüz milyonlarca yıl önce, çeşitli maddeler (çamur, kum, kalkerli maddeler, kabuklu hayvanlar ve volkanik küller) Akdeniz’in dibinde üst üste birikmişti. Suyun basıncı ve dünyanın çekirdeğinden gelen sıcaklık, bu tabakaları zamanla kaskatı kayalara dönüştürdü.
Kıtalar, dünyanın çekirdeğindeki erimiş kaya denizinde yüzen birer adadan farksızdır. “Afrika kıtası Avrupa’ya doğru ilerlemeye başlayınca”, Akdeniz’in dibindeki tabakalar da sıkışıp yükselmeye başladılar. Bu jeolojik baskı devam ettikçe tabakaların genişlikleri azalıyor, buna karşılık yükseklikleri artıyordu.
- Bundan “otuz milyon yıl önce” Alp Dağları bu şekilde meydana geldi.
- O zamandan beri buzullar, rüzgârlar ve sular bu kayaları yıpratarak U şeklindeki vadileri ve sivri uçlu tepeleri meydana getirdiler.
- Alp Dağları’nın kayaları arasında, bir zamanlar denizde yaşamış olan hayvanların “fosillerine” rastlamak mümkündür.
Alplerin Kaya Türleri ve Yapısı
Alp Dağları’nı meydana getiren kayalar, sert ve yumuşak kayalar olmak üzere iki ana bölüme ayrılır.
Sert Kayalar (Omurga)
Alp Dağları’nın omurgasını meydana getirirler. Son derece küçük ve parlak kristallerden oluşur, tıpkı deniz kumunu meydana getiren maddelerden yapılmışlardır.
- “Gneiss”: Kaldırım yapımında kullanılan, çok aranılan bir kaya çeşididir.
- “Yılan”: Yeşilimsi renkte kayalardır.
- “Granit”: Kurşuni ya da kırmızı renkte olup, bina yapımında çok kullanılır.
Yumuşak Kayalar (Kenarlar)
Alplerdeki sert kayaların iki yanında iki sıra halinde uzanırlar. Daha çabuk ve kolay biçime girdikleri için çeşitli toprak türlerini meydana getirirler.
- Türleri: “Kireçtaşları”, “kumtaşları” ve “konglomera” bu sınıfa dahildir.
- Bu bölgelerde mermere, fosil haline gelmiş “karbon ve linyit” madenlerine (denizin dibine sürüklenmiş orman kalıntıları) ve pek çok deniz hayvanı fosiline de rastlanmaktadır.
Alplerin Büyüklüğü ve Kar Sınırı
Alp zinciri, Avrupa’nın en önemli ve en büyük sıradağlarından biridir:
- Alp zincirinin “uzunluğu 1200 kilometre"dir.
- En dar yeri: Mont Blanc bölgesi (“150 km”).
- En geniş yeri: Verona ile Kempten arası (“330 km”).
- Alp bölgesinin kapladığı alan: “262.260 kilometrekare”.
- Alplerdeki buzulların kapladığı alan: 3800 kilometrekare.
Tükenmez Kar Sınırı
Yüksek dağlarda, öyle bir bölgeye varılır ki burada güneş ısısının karları artık eritmediği görülür. Bu bölge, “tükenmez karın başladığı en alçak sınır"dır. Alplerde bu sınır ortalama olarak “2900 metredir”.