Manisa’da mesir macunu şenlikleri ne zaman yapılır, Sultan Camii’nin önemi nedir? Gediz ve Bakırçay Havzaları’nın verimli tarım ürünleri (üzüm, pamuk) ve Bozdağlar’a (Spil Dağı) nasıl gidilir? Sart (Sardes) Antik Kenti ve Lidya tarihi hakkında pratik bilgiler.
⛰️ YÜZEY ŞEKİLLERİ
Manisa, Ege Bölgesi’nin geniş bir alan kaplayan illerinden biridir. Gediz Havzası’nın yaklaşık % 73’ü Manisa ili sınırları içinde kalır. İl topraklarının % 54,3’ü dağlar, % 17,9’u ovalar, % 27,8’i platolardan oluşur.
Başlıca Dağlar
- Bozdağlar: İl sınırları içindeki en yüksek nokta Kumpınar Tepesi’dir (2.070 m).
- Manisa Dağı (Spil Dağı): (1.513 m) Manisa Ovası’nın güneybatısında bulunur.
- Demirci Dağları (Simav Dağları): En yüksek noktası 1.800 m ile Ziyarettepe’dir.
- Yunt Dağı: En yüksek noktası 1.201 m yükseklikteki Çamlıca Tepesi’dir.
Başlıca Ovalar ve Platolar
İl alanının yaklaşık % 17,9’unu ovalar kaplar. Bu ovaların en büyüğü Gediz Ovası’dır. Ovanın 60.000 hektarı aşan bölümü sulanır. Demirci Dağları’nın geniş etekleri üzerinde Kula-Gördes Platoları yer alır. Kula yöresi volkanik oluşumlarla kaplıdır. Soma yöresindeki platolara Uzunca Yaylaları adı verilir.
💧 AKARSULAR VE GÖLLER
Başlıca Akarsular
Manisa’nın en önemli akarsuyu Gediz Nehri’dir. Murat Dağı’ndan doğar, kuzeyden Selendi, Deliniş, Demrek ve Kum Çayları’nı, güneyden de Alaşehir ve Nif Çayları’nı alır. Gediz’e katılan diğer ufak dereler sulama açısından çok önemlidir.
- Alaşehir Çayı: Kocaçay ve Derbent Çayları’nın birleşmesinden meydana gelir ve Gediz’e karışır.
- Bakırçay: Gölcük Dağları’ndan doğar, Çandarlı Körfezi’nde Ege Denizi’ne dökülür.
Başlıca Göller ve Barajlar
İldeki göller arasında Marmara ve Gölcük Gölleri ile, Demirköprü Baraj Gölü sayılabilir.
- Marmara Gölü (Akhisar): Tektonik bir göldür. Sulama ve taşkın sularını toplama amacıyla çevresi kamulaştırılmıştır.
- Gölcük Gölü: Krater gölüdür. Sulamada kullanılır.
- Demirköprü Baraj Gölü: 1960’ta bitirilmiştir. Enerji üretilir, sulamada kullanılır ve taşkınları önler.
☀️ İKLİM
İlde Akdeniz iklimi görülür. Yazlar sıcak ve kurak, iç bölümde kışlar kıyıya göre biraz daha sert ve yağışlıdır. İlin kuzeydoğusunu kaplayan dağlar ve platolarda Anadolu’nun kara ikliminin etkileri görülmektedir. Ortalama ısı 16,8 °C’dir. Yıllık ortalama yağış 746,7 mm’dir.
🌳 BİTKİ ÖRTÜSÜ
Egemen bitki örtüsü ormanlar ve makilerdir. İl topraklarında meşe, karaçam, kızılçam, palamut meşesi ve dişbudak yaygındır. Yaygın maki türleri, geniş yapraklı toz ıhlamuru, maştık, kocayemişi, funda, ladin, defne, kuşkonmaz ve üvez’dir. Akdeniz bitki türleri genellikle 400-600 metre yüksekliklere kadar görülür.
💰 EKONOMİ
🌱 TARIM VE HAYVANCILIK
İl, Türkiye’nin önde gelen tarım merkezlerindendir. İl alanının % 98,9’u tarıma elverişlidir. Manisa ilinde tahıl üretimi birinci sırayı almaktadır (başta buğday). Birinci bölge (Gediz Nehri boyunca): Pamuk, çekirdeksiz üzüm ve diğer meyveler. İkinci bölge (Bakırçay Vadisi): Endüstri bitkileri ile meyve ve sebze. Üçüncü bölge (Kuzeydoğu): Baklagiller ve meyve yetiştiriciliği.
Meyve ağaçlarının 3.800.000’i meyve verecek yaştaydı (1980). Bu yılda 391.734 ton üzüm, 64.000 ton zeytin, 60.553 ton tütün, 32.385 ton saf pamuk üretilmiştir. 1980 yılında sebze üretimi 23.000 ton olarak gerçekleşmiştir. Turfanda sebzecilik gelişmiştir.
Hayvancılık ikinci faaliyet alanı olarak dikkati çeker. 1970’lerin başlarında üretime geçen Pınar Süt Tesisleri süt hayvancılığının gelişmesinde olumlu etkide bulunmuştur. Hayvan varlığı bakımından ilk sırayı koyun (Dağlıç, karakuyruk) almaktadır (615.960 baş). Tavukçuluk da büyük bir gelişme göstermiştir. Hayvansal üretim 71.500 ton süt ve 480 ton bal olarak gerçekleşmiştir.
🏭 SANAYİ VE MADENCİLİK
Besin endüstrisi gelişmiştir (Un, konserve, bisküvi, Ege Yağ Sanayii, yem fabrikaları). Dokuma endüstrisi de gelişmiştir. Soma’daki Termik Santralden elde edilen elektrik kuzeybatı Anadolu ağına bağlanmıştır. Madence zengin olan Manisa’da madenciliğe damgasını vuran, linyit işletmeciliğidir. Önemli kuruluşlar Türkiye Kömür İşletmeleri’ne bağlı Garp Linyitleri İşletmesi ile Ege Linyitleri Soma Bölgesi İşletmesi’dir. Demirci-Gördes arasında Köprübaşı bucağında uranyum yatakları bulunmuştur. Ayrıca zımpara, cıva, demir, bakır, kurşun ve perlit madenleri de vardır.
📜 TARİH
Manisa’nın tarihi Hititliler’le başlar (M.Ö. 2000). Hitit egemenliği döneminde bölgeye Karkisa deniyordu. M.Ö. 670 yılına doğru Lidya Krallığı kuruldu. Lidya’nın başkenti bugünkü Salihli ilçesi yakınındaki Sart (Sardes) şehriydi. Sart, “Kral Yolu” denen ticaret yolunun ikinci önemli durağıydı.
Lidya Krallığı M.Ö. 547 yılında Pers İmparatoru Kirus tarafından ortadan kaldırıldı. Son Lidya kralı Krezüs, Solon’un sözleri sayesinde Pers kralının merhametini kazandı. M.Ö. 333’te Makedonya Kralı Büyük İskender buraları zaptetti. İskender’in ölümünden sonra ülke Selevkoslar’ın Asya İmparatorluğu topraklarına katıldı. Romalılar M.Ö. 190 yılında Selevkoslar’ı kovdu ve memleketi müttefikleri Bergama Krallığı’na verdi. Bergama Krallığı M.Ö. 130 yılında yıkılınca Roma İmparatorluğu’na katıldı. 395 yılında Bizans’ın (Doğu Roma) payına düştü.
Manisa 1076 yılında Anadolu Selçuklu Devleti’nin kurucusu I. Süleyman Şah tarafından alındı, fakat I. Haçlı Seferi’nde Bizanslılar şehri geri aldılar. Anadolu Selçuklu Devleti’nin son yıllarında uç beylerinden Saruhan Bey bugünkü Manisa topraklarını aldı ve 1313 yılında Saruhan Beyliği’nin başkenti yaptı. 1390 yılında Yıldırım Bayezit tarafından Osmanlı Devleti’ne katıldı, ancak 1402 Ankara Savaşı yenilgisiyle tekrar bağımsızlığını kazandı. 1410 yılında I. Mehmet tarafından kesin olarak Osmanlı topraklarına katıldı. Osmanlılar döneminde Manisa Sancağı, Anadolu Beylerbeyiliği’nin 14 sancağından birini oluşturuyordu. Osmanlı şehzadeleri burada valilik yapardı (en ünlüsü Fatih’tir).
- yüzyılda demiryolu ile İzmir ve Ege Denizi’ne bağlanması, şehri geliştirdi. Manisa 23 Mayıs 1919’dan 8 Eylül 1922 yılına kadar 3 yıl 3 ay 16 gün Yunan işgalinde kaldı. Yunanlılar 1922’de kaçarken şehri yaktılar. Cumhuriyet döneminde sancaklara vilayet adı verilince Saruhanlı da bir vilayet oldu. 1927’de çıkan bir kanunla adı Manisa’ya çevrildi.
🏛️ GEZİLİP GÖRÜLECEK YERLERİ
Manisa ilinin 5 km doğusunda, Akpınar yakınlarında, Kybele/Kubaba tanrıçasının kayalara oyulmuş kabartmaları görülür. Manisa yöresindeki en önemli arkeolojik kalıntılar Sart (Sardes) şehrindeki Artemis Tapınağı’dır. Sart kazılarında Lidyalılara ait birçok eşya bulunmuştur. Manisa Arkeoloji Müzesi’nde tarih öncesi dönemlere ait parçalardan başka Hitit, Lidya, Yunan, Bizans ve Türk eserlerinden örnekler bulunur.
Antik ve Tarihi Yapılar
- Sart (Sardes) Kalıntıları: Artemis Tapınağı (İyon üslubunda, 100 metre boyunda), stadyum, amfitiyatro, odeon, jimnastik alanı, kilise ve sur kalıntıları.
- Tümülüsler: Sart dolaylarında çok sayıda tümülüs (Bin Tepe Mezarlığı’ndaki en büyüğü Kral Alyattes’e ait) bulunur.
- Nemrut Kalesi: Manisa’nın 10 km kuzeydoğusundaki klasik dönemden kalan Aigai şehridir.
- Niobe (Ağlayan Taş Kadın): Manisa şehrinin içinde kaya heykel görülmeye değer.
Osmanlı Mimarlık Eserleri
- Muradiye Camisi (1586): III. Murat adına, Mimar Sinan tarafından yapılmıştır.
- Sultan Camisi (1522): Kanuni Sultan Süleyman’ın annesi Hafize Sultan tarafından yaptırılmıştır.
- Diğer Camiler: Hatuniye, Çaşnigir, Ali Bey, İvaz Paşa, İbrahim Çelebi, Lala Paşa, Alaybeyi, Dilşikâr, İlyas Bey gibi camiler.
💃 FOLKLOR
Manisa’da zengin folklor kaynağı vardır. Oyunlar genellikle zeybek türündedir. Soma ve Kırkağaç Zeybeği, kendine özgü figürleri ve müziğiyle ayrı bir özellik taşır. Kula’nın “Yârân ekibi” de ilgi çekici halaylarıyla tanınır.
Mesir Şenlikleri
Manisa geleneksel Mesir Şenlikleri 16. yüzyıldan bu yana her yıl 21 Mart’ı içine alan haftanın Pazar günü yapılır. Kanuni Sultan Süleyman’ın annesi Hafize Sultan, Merkez Efendi’nin macunu ile iyileştikten sonra macunun halka dağıtılmasını ister. O günden beri Sultan Camisi’nin hubbe ve minarelerinden halka macun atılır.
🎶 YÖREDEN BİR TÜRKÜ
Pencerede tül perde, Perdenin ucu yerde.
Yürek oynar, can titrer, Seni gördüğüm yerde.
Ufacık dağları varım, Billahî nişan alırım.
Penceremi gül yüzüne, Eğer annen sana
Nişan açayım, bakayım. Verirse, takayım.