Tokat

Tokat’ta meşhur “Hey Onbeşli” türküsü nerede geçer? Turhal Şeker Fabrikası ile ünlü bu ilin Kazova ve Kelkit ovalarında ne yetişir? Canik Dağları, Yeşilırmak ve tarihi Zile Kalesi (Veni, Vidi, Vici) hakkında pratik bilgiler.

⛰️ YÜZEY ŞEKİLLERİ

Tokat ilinin kuzey kesiminde, Kuzey Anadolu Dağları’nın bir parçası olan Canik Dağları uzanır. Doğu-batı doğrultusunda ve Karadeniz kıyılarına paralel uzanan Canik Dağları’nın güney yamaçları, Yeşilırmak’ın en büyük kolu Kelkit Çayı Vadisi’ne iner. İlin ortalarında Kelkit Irmağı, Tozanlı Çayı ve Çekerek Suyu gibi akarsular etrafında genişleyen ovalar görülür. Niksar’ın batısında Erbaa önlerinde genişleyen Kelkit Vadisi, yarısı Amasya’da kalmak üzere, Taşova adlı ovayı meydana getirir. Daha güneydeki Tozanlı Çayı üzerinde, Tokat ve Turhal’ın arasında genişleyen ve Kazova da denilen bir düzlük görülür. İlin üçüncü büyük ovası, Yeşilırmak kollarından Çekerek Suyu’nun etrafında genişleyen Artova’dır. Tokat ilinin en yüksek kesimleri Yeşilırmak’ın güneyindedir.

Başlıca Dağlar

İlin başlıca dağları şunlardır: Aşmalı (2.146 m), Dumanlı (2.374 m), Toraç (2.129 m), Deveci (1.907 m), Kiliktepe (1.546 m), Yün (1.194 m), Kocadağ (1.310 m), Çamlıbel veya Köroğlu (2.020 m).

💧 AKARSULAR VE GÖLLER

Başlıca Akarsular

Tokat’ın topraklarını Yeşilırmak ve iki büyük kolu sular. Kuzey kesiminde doğu-batı doğrultulu Kelkit Irmağı (Tokat Suyu), güney kesimlerinde de Çekerek Suyu il sularını toplayıp Yeşilırmak’a boşaltır. Kelkit Irmağı Gümüşhane topraklarından geçer. Sivas topraklarında aktıktan sonra Reşadiye’de Tokat iline girer. Kale Boğazı’nda batıdan gelen Yeşilırmak ile birleşip Samsun’a geçer. Asıl Yeşilırmak (Tozanlı Irmağı) Sivas ilinde Kösedağı’ndan çıkar, Kelkit Irmağı’na paralel olarak batıya akar. Almus ilçesinde Almus Barajı gerisindeki baraj gölünü oluşturur.

Çekerek Suyu, Tokat topraklarının güney kesimlerindeki Artova ilçesinden çıkarak Yozgat’a geçer. Kuzeye dönüp tekrar Tokat iline, daha sonra Amasya iline girer ve Amasya şehrinin güney kesimlerinde doğudan gelen Yeşilırmak’a karışır. Tokat ilinin üç büyük suyundan Yeşilırmak’ın bütün uzunluğu 468 km, Kelkit Çayı’nın uzunluğu 256 km’dir.

Başlıca Göller ve Barajlar

Zinav ve Güllükköy Gölleri vardır. Ayrıca Tokat’ın doğusunda 1960 yılında yapılmış olan Almus Barajı 325 km2 genişliğinde yapay bir göl oluşturmuştur. Barajdan enerji üretiminde olduğu gibi, taşkından korunmada ve 14.000 ha’lık bir alanın sulanmasında da yararlanılmaktadır.

🌥️ İKLİM

Tokat ili, Karadeniz iklimiyle, karasal iklimin etkisi altındadır. Karadeniz iklimi Tokat’ta değişikliğe uğrar, yükselti ve denizden uzaklık bu değişmede rol oynar. Yağışlar, nemli rüzgârlara karşı duran yamaçlarda veya bu yamaçların gerisinde birbirinden farklıdır.

En sıcak ay ortalaması 22 °C, en soğuk ay ortalaması 2,5 °C, yıllık ortalama sıcaklık 12 °C, görülen en düşük ısı -19 °C, en yüksek ısı 40 °C, yıllık yağış tutarı 461 mm’dir. Yağışların mevsimlere göre dağılışı: % 30 kış, % 15 yaz, % 21 sonbahar, % 34 ilkbahar. Yılda ortalama 10 gün kar yağar ve 20 gün yerde kalır.

🌳 BİTKİ ÖRTÜSÜ

Dağlık kesimler Karadeniz ikliminin etkisiyle gür ormanlarla kaplıdır. Topraklarının yaklaşık olarak % 37’si orman toprağı sayılırsa da yüzyıllardan beri yapılan baltalamalar, ormanları % 26’ya indirmiştir. Nemli yörelerde nemcil ormanlar görülür. Karaçam, sarıçam, kayın ve çeşitli meşe türleri vardır. İç kesimlerde ormanlar kurakçıldır. Ovalarda otsu bitkiler görülür. Bu alanlar Kelkit ve Yeşilırmak Vadisi tabanlarında ağaçlı step özelliği gösterir. Kuzeyde (Reşadiye, Niksar) ormanlar sık olduğu halde güneye doğru (Zile, Artova kesimleri) ağaçlar çok seyrekleşir.

💰 EKONOMİ

🌱 TARIM VE HAYVANCILIK

İl, geçimini tarımdan sağlar. İl topraklarının % 23’ü tarla, % 10’u nadasa bırakılmıştır. % 10’u çayır-otlak, % 3’ü bahçe ve sebzelik, % 26’sı orman, % 28’i tarım dışı alanlardır. Bu oranlar Tokat’ın orman bakımından çok zengin olduğunu, tarım oranı bakımından da ortanın üstünde zenginlikte olduğunu gösterir.

1934’te Turhal ilçesinde şeker fabrikası kurulmuştur. Eskişehir’den sonra en çok pancar Tokat’ta üretilir. Daha sonra tahıllar, tütün, soğan, patates, üzüm yetiştirilir. Kelkit Vadisi’nde yetişen «Taşova tipi» tütün ile Kazova’dan çıkan üzüm ünlüdür. Artova tahıl üretiminde başta gelir. Elma, armut, erik, şeftali, kiraz, vişne gibi meyveleri lezzetleriyle tanınmıştır. Tokat’ta muşmula, iğde, kızılcık, antep fıstığı, badem, ceviz, fındık, dut, incir, nar, kayısı, zerdali gibi meyveler bol miktarda yetiştirilir.

1980 Yılı Başlıca Tarım Ürünleri (ton olarak)

• Buğday (162.120), arpa (71.340), çavdar (3.170), yulaf (766), mısır (11.570), pirinç (36), mahlut (1.200), bakla (164), bezelye (4), nohut (2.261), fasulye (2.130), mercimek (5.024), fiğ (237), burçak (100), tütün (11.750), şeker pancarı (477.932), kenevir (75), soğan (19.087), sarımsak (363), patates (17.805).

1980 Yılı Meyve Üretimi (ton olarak)

• Armut (5.726), ayva (795), elma (24.775), muşmula (200), erik (3.161), iğde (13), kayısı (720), kızılcık (750), kiraz (4.223), şeftali (7.326), vişne (3.065), zerdali (379), badem (171), ceviz (3.506), fındık (27), kestane (12).

Bunların dışında aynı yıl Tokat ilinde fiğ, yonca, kurunga gibi yem bitkilerinden 3.100 ton yeşil ot, 31.013 ton kuru ot üretilmiştir.

Hayvancılık

Koyun üretimi önemli bir yer tutar. Koyun’dan sonra sığır, manda, kıl keçisi, tiftik keçisi yetiştirilir. Kümes hayvancılığı yapılır. Ayrıca arıcılık yapılır.

1980 Yılı Hayvan Varlığı (Baş olarak)

• At (18.400), katır (1.920), eşek (53.280), öküz (53.306), inek (176.427), boğa (22.521), dana (85.230), manda (70.721), koyun (588.740), kıl keçisi (246.060), tiftik keçisi (3.900).

Bunların dışında 2.049.901 adet tavuk-horoz, 38.900 adet hindi, 25.332 adet arı kovanı vardır (1980).

1980 Yılı Hayvansal Ürün Üretimi

Tokat ilinde hayvan ürünü olarak aynı yıl 115.070 ton süt, 635 ton yapağı, 240 ton bal, 29.312.000 adet yumurta, 2.380 ton et, 144.900 adet deri üretilmiştir.