Mersin’de (İçel) ünlü Silifke yoğurdu nerede yenir? ATAŞ Petrol Rafinerisi ve Tarsus Çayı’nın ekonomiye etkisi nedir? En yüksek dağ Bolkar (3.524 m), Kızkalesi ve Karacaoğlan’ın yaşadığı Yörük obaları hakkında pratik bilgiler.
⛰️ YÜZEY ŞEKİLLERİ
İçel, Batı ve Orta Toroslar’ın üzerinde yer alır. Topraklarının % 59,4’ünü dağlar kaplar. Kıyıya paralel uzanan Toroslar, genç dağlardır. Batı Toros Dağları Taşeli Platosu’nda yer alır.
Başlıca Dağlar ve Tepeler
- Bolkar Dağları (Medetsiz Tepesi 3.524 m): Orta Toroslar’ın İçel kısmında kalan bölümü ve ilin en yüksek noktasıdır.
- Diğer Yükseltiler: Yıldıztepe (3.134 m), Mordağ (2.454 m), Karaçal Tepesi (2.339 m).
Başlıca Platolar ve Ovalar
İçel ilinin topraklarının % 29,4’ünü platolar kaplar. Anamur, Silifke ve Mut, Türkiye’nin en önemli platolarıdır. Silifke Vadisi, Göksu Irmağı’nın taşıdığı alüvyonlardan oluşan önemli bir ovadır (10.000 hektar).
💧 AKARSULAR VE GÖLLER
Başlıca Akarsular
- Göksu Irmağı: 250 km uzunluğu ve 10.000 km2 su toplama alanı ile Güney Anadolu’nun en önemli akarsularından biridir. Ortalama akıttığı su miktarı 118 m3/sn’dir.
- Tarsus Çayı (150 km): Kaynaklarını Bolkar Dağı’ndan alır. Ortalama akışı 40,5 m3/sn’dir.
- Diğer Akarsular: Limonlu Çayı (130 km), Anamur Deresi (70 km).
Başlıca Vadiler
İçel’in en önemli vadisi Göksu Vadisi’dir. Tarım yapılan bütün alanlar bu vadide toplanmıştır.
🌥️ İKLİM
İçel ili iklim bakımından farklılıklar gösterir. Kıyı şeritlerinde Akdeniz iklimi, iç kesimlerde ise kara iklimi dikkati çeker. Yıllık yağış ortalaması 617,5 mm’dir.
🌳 BİTKİ ÖRTÜSÜ
İçel’de ormanlar geniş bir alan kaplar (% 49). 600 m yükseklikte genellikle defne, sakız, sandal gibi ağaçlardan meydana gelen ormanlara rastlanır. Korularda kızılçam, karaçam, köknar, sedir gibi iğne yapraklı ağaçlar bulunur. 2.200 m’den sonra bodur bitkiler göze çarpar.
💰 EKONOMİ
🌱 TARIM VE HAYVANCILIK
İçel’in ekonomisinin temeli tarımdır. Kıyıdan yüksek yerlere çıkıldıkça değişen iklimin etkisiyle çeşitli tarım ürünlerine rastlanır. Akarsuların bol olması ve modern yöntemlerin yaygın olması tarımın gelişmesini sağlamıştır. Ülkenin sebze ve meyveciliğinde önemli rolü vardır. 1980’de Turunçgiller üretiminin % 41,3’ü İçel’den yapılmıştır.
1978-80 Yılları Başlıca Üretim Miktarları (ton olarak)
- Buğday (301.490), Pamuk (saf, 35.980), Arpa (31.587).
Hayvancılık
İçel’de hayvancılık genellikle yüksek yerlerde yaşayan nüfusun önemli geçim kaynağıdır. Keçi miktarının fazla olması, göçebe hayvancılığın hâlâ devam etmesindendir. En çok yetiştirilen hayvanlar kıl keçisi, koyun ve sığırdır. 1980 yılında 654.580 kıl keçisi ve 297.910 koyun sayılmıştır. Su ürünleri de günden güne gelişmektedir.
🏭 SANAYİ VE MADENCİLİK
İçel, imalat sanayii bakımından, Türkiye’nin en gelişmiş illeri arasında yer alır. 1960 yılından itibaren sanayileşmeye başladı. Başlıca sanayi kuruluşları: Mersin’deki Petrol Rafinerisi (ATAŞ), Mersin Yem Fabrikası, Tarsus ve Mersin Mensucat Fabrikaları, Suni Gübre Fabrikası, Şişe ve Cam Fabrikası. Tarsus’ta çimento ve boya fabrikaları vardır.
İçel’de maden yatakları genellikle dağlık alanlarda zengin olarak göze çarpmaktadır. Krom ve bakır cevherlerinin üretimi dışarıya dönüktür. Silifke’nin Taşucu mevkiinde çıkarılmakta olan dolomit, şişe-cam, azot, demir ve çelik sanayiinin çok önemli ara maddesidir. 1980’de 4.500 ton krom ve 96.500 ton kuvarsit üretilmiştir.
📜 TARİH
Mersin’in 5 km yakınındaki Yümüktepe Höyüğü’nde yapılan kazılar Taş Devri insanlarının buralarda yaşadığını göstermiştir. İçel, tarih çağlarının başlarında Hititler’in egemenliğindeydi. M.Ö. 1400 yıllarında Arzava adını alan bölge M.Ö. 1000 yıllarında Kilikya diye anılmaya başlandı. İsa Peygamber’in doğumu yıllarında bölgenin en büyük kenti Tarsus’tu.
Müslüman Araplar 7. yüzyıldan başlayarak bu bölgeye akınlar yaptılar. 1071 Malazgirt Zaferi’nden sonra Selçuklu Türkleri buraları ele geçirdiler. Bizanslılar’a bağlı Kilikya Ermeni Devleti, Haçlı ordularının Anadolu’ya doluşmasından yararlanarak bu bölgeyi Türkler’den geri aldılar. 13. yüzyıl başlarında buralara Oğuzlar’ın Yörük aşiretinin yerleştiğini görüyoruz. Selçuklu Devleti yıkılınca İçel’in büyük bir bölümü, Karamanoğulları Beyliği’nin eline geçti. Tarsus ve Mersin kentleri Mısır’daki Türk Memlûk İmparatorluğu’nun koruduğu Ramazanoğulları Beyliği’nde kaldı. Fatih 1472’de Silifke’yi aldı. Mersin ve Tarsus bölgesi Yavuz Selim’in Mısır Seferi’nde 1516’da Osmanlı İmparatorluğu’nun topraklarına katıldı.
I. Dünya Savaşı’ndan sonra Fransızlar Mersin’i de işgal ettiler. 17 Aralık 1918’den 4 Ocak 1922’ye kadar 3 yıl 18 gün Fransız işgalinde kaldı. 20 Ekim 1921 tarihinde TBMM Hükûmeti ile anlaşan Fransızlar Mersin’i boşalttılar. İçel Kurtuluş Savaşı’nda görev aldı ve 791 şehit verdi.
🎶 YÖREDEN BİR TÜRKÜ
Her sabah her sabah gel geç buradan,
Gamı kasveti kaldır aradan.
Ne güzel yaratmış seni yaradan,
Ben de seni yaradanın kuluyum.
Göl göl olur Gökbelen’in çınarı,
Elinde olur yiğitlerin hüneri.
Sana derim sana kahveci pınarı,
Benim yarim bu dağlardan geçti mi?
🏛️ GEZİLİP GÖRÜLECEK YERLERİ
İçel ve çevresi, tarihî eserler bakımından oldukça zengindir. Mersin-Anamur yolu üzerinde büyük plaj siteleri, ayrıca bütün kıyı boyunca çadır kurmaya ve piknik yapmaya elverişli doğal plajlar vardır.
Tarihi Yapılar ve Kent Kalıntıları
- Yümüktepe Höyüğü: Mersin yakınlarında Taş Devri insanlarının yaşadığını gösteren kazı alanı.
- Kızkalesi: Mersin’le Silifke arasında, kıyıya çok yakın bir yerde, Korykos kentine denizden gelen saldırıları önlemek amacıyla yapılmıştır. Şehzade Cem Sultan da bir süre kalmıştır.
- Kaleler: Mut Kalesi, Anamur Kalesi, Silifke Kalesi.
- Antik Kentler: Anemurium (Anamur yakınları), Kanlıdivane ve Korykos (Erdemli yakınları).
- Hamamlar: Eski Cami, Roma ve Şahmeran Hamamları.
💃 FOLKLOR
İçel, ona özelliklerini, Orta Asya’dan 11. yüzyılda gelmeye başlayan Oğuz boyları (Türkmen/Yörük) vermiştir. Ünlü halk ozanı Karacaoğlan, bu Türkmen boyları arasından çıkmıştır. Bu göçebe Türkler, Toros Dağları’nda, Namrun ve Taşeli gibi yaylalarda keçi kılından dokunmuş çadırlarında “oba” hâlinde yaşarlar.
Halk müziği, genellikle Akdeniz Bölgesi müziğinin canlı, hareketli, neşeli havasını taşır. Silifke dolaylarının halk oyunları, Anadolu halk oyunları arasında en çok sevilenlerdendir. Yaylalarda İç Anadolu müziğinin etkisi görülür. Oyunlarında adımlar ve hareketler gösterişli, figürler ilginçtir. “Silifke’nin yoğurdu” türküsü çok ünlüdür.