Gümüşhane, Karadeniz ve İç Anadolu iklimlerinin geçiş noktasında, yüksek dağlar (Zigana, Kop Dağları) ve platolarla kaplıdır. Çoruh, Kelkit ve Harşit nehirlerinin kaynak bölgesi olan ilin ekonomisi tahıl, şeker pancarı tarımı ve mera hayvancılığına dayanır.
🏞️ Gümüşhane: Coğrafya, İklim ve Ekonomi
Gümüşhane ili çok dağlıktır. Çoruh, Yeşilırmak havzalarının kaynak alanı üzerindedir. Kuzeyde Doğu Karadeniz Dağ sıraları yer alır. İl topraklarının deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 1.000 m’dir.
Yüzey Şekilleri ve Dağlar
İldeki başlıca dağlar arasında Gümüşhane (Elmalıtepe 2.507 m), Balaban Dağları (3.331 m), Ziganalar (Alacadağ 2.180 m), Çakırgöl Dağı (3.005 m), Soğanlı Dağları ve Kop Dağları (2.918 m) bulunmaktadır.
- Platolar: İl yüzölçümünün % 29,4’ünü kaplar. Yüksek dağların vadi oluklarıyla parçalanmış olması nedeniyle plato düzlükleri küçüktür.
- Ovalar ve Vadiler: Başlıca ovalar Bayburt Ovası (35 km uzunluk, 10 km genişlik) ve Düzüker Ovası’dır. Ayrıca, Çoruh, Kelkit ve Harşit vadileri önemlidir.
💧 Akarsular ve Göller
Başlıca akarsular, Harşit, Kelkit ve Çoruh’tur.
- Harşit Suyu: Kaynağını Gümüşhane Dağları’ndan alır. Kürtün Boğazı’na girer ve Karadeniz kıyısında delta yaparak Tirebolu’nun doğusunda denize dökülür.
- Kelkit Irmağı: Kaynağını, Gümüşhane, Vavuk ve Çimen Dağları’ndan alır. Güneybatıya akarak Suşehri, Niksar ve Erbaa Ovası’ndan geçer ve Erbaa Ovası’nın kuzeyinde Yeşilırmak’la birleşir.
- Çoruh Nehri: Kaynağını Mescit Dağı’ndan alır. Çoruh ve Kop Dağları arasındaki çöküntü alanına girer ve Bayburt ilçesine varır.
İlde büyük göller yoktur; yüksek dağlık alanlarda buzul gölleri (Çakırgöl, Şarah Gölü, Yıldız, Aygır, Balıklıgöl) bulunur.
🌡️ İklim ve Bitki Örtüsü
Gümüşhane’de Karadeniz ve şiddetli kara iklimi görülür. Kuzey kesimlerde Karadeniz ikliminin etkisiyle bitki örtüsü zengin iken, güneye inildikçe kara iklimi nedeniyle bitki örtüsü zenginliği azalır.
- İklim Değerleri: Yıllık sıcaklık ortalaması 10°’dir. Yıllık yağış ortalaması 434,3 mm’dir.
- Kuzey Bitki Örtüsü: 1.500 m’ye kadar kayın, gürgen gibi yayvan yapraklı; 1.500 m ile 2.300 m arasında ise sarıçam ve ladin gibi iğne yapraklı ağaçlar bulunur.
- İl Topraklarının Kullanım Dağılımı: Çayır ve mera alanları (% 41,4) en büyük paya sahiptir, bunu bitki üretimi (% 25,3) ve orman/funda (% 22,2) takip eder.
💰 Ekonomi ve Sanayi
🌱 Tarım ve Hayvancılık
Gümüşhane ili geçimini tarımdan sağlar. Başta tahıllar olmak üzere baklagiller, şeker pancarı ve patates ekilir.
- Hayvancılık: Topraklarının % 41’ini çayır ve meraların oluşturması sayesinde hayvancılık gelişmiştir. Daha çok **mera hayvancılığı** yapılır. Koyun sayısı 1980’de 521.000’e, sığır sayısı ise 255.000’e ulaşmıştır.
- Avcılık: Çoruh, Kelkit ve Harşit çaylarında sazan balığı avlanır.
🏭 Sanayi ve Madencilik
Gümüşhane, endüstrinin en az geliştiği iller arasındadır.
- Sanayi Kuruluşları: Gümüşkale kireç sanayii, Gümüşsü konsantre meyve suyu ve kuşburnu çayı tesisleri, Baytaş tuğla-kiremit sanayii ve Bayburt peynir-tereyağı fabrikası önemlidir.
- Madencilik: Yörede demir, manganez, bakır, pirit, kurşun, maden kömürü, linyit, çinko ve uranyum damarları tespit edilmiştir. Osmanlılar zamanında işletilen gümüş yatakları 19. yüzyılda kapatılmıştır.
💃 Kültür ve Turizm
Folklör ve Müzik
Halk müziği Bayburt ve Kelkit çevresinde çok zengindir. Tamzara Barı ve Hançer Barı zevkle seyredilen oyunlarıdır. “Ey gül dalı gül dalı”, “Kelkit’in altı bağlar”, “Avare gönül” yörenin ünlü türkülerindendir.
Yöreden Bir Türkü:
Ey gül dalı gül dalı
Oldum sana sevdalı
Gördüğüm günden beri
Sinem aşkınla dağlı
Saçları senden
Saç bağı benden
Var git ey güzel
Küsmüşem senden
🏰 Gezilip Görülecek Yerler
İran-Trabzon yolu Gümüşhane’den geçtiği için bu yol günümüzde de önemini korumaktadır.
- Gümüşhane’nin Harşit Vadisi’ndeki meyve bahçeleri.
- Bayburt’un 2.000 yıllık kalesi.
- Torul Çavlanı ve Pulur Köyü’ndeki Roma çağı surları.
- Bayburt-Erzurum arasındaki krater gölleri ve ılıcalar.
- Avcılık yapılan Kelkit Irmağı Vadisi.