“Akdeniz ticaretine kimler hakimdi, neden yükseldiler? Amalfi, Pisa, Ceneviz ve Venedik gibi “İtalyan Denizci Cumhuriyetleri"nin yükselişi ve Haçlı Seferleri sonrası etkileri. “Amalfi Deniz Kuralları"nın ticari hükümleri, “kadırga (çektiri)” ve ticaret gemilerinin özellikleri. Pusula Avrupa’ya nasıl ve ne zaman geldi, forsaların (kürekçilerin) zorlu yaşamı nasıldı?”
Deniz yolculuğunda kanalların önemi. Süveyş Kanalı’nın (1869) yol kısaltma etkisi ve Panama Kanalı’nın kademeli havuzlar sistemi (1914). Tarihteki ilk kanallar (Çin Büyük Kanalı, Mısır Firavunu’nun Süveyş planı) ve kademeli havuzların çalışma prensibi hakkında teknik bilgiler.
⚓ İtalyan Denizci Cumhuriyetleri ve Akdeniz Ticareti
- yüzyıldan, Osmanlı Türkleri’nin bütün Akdeniz’i kesin olarak egemenlikleri altına aldığı 16. yüzyıl başlarına kadar Akdeniz ticareti, İtalya’daki “DENİZCİ CUMHURİYETLER’in” elindeydi: “AMALFİ, PİZA, CENEVİZ ve VENEDİK”. Haçlı seferleri sonucu gelişen “doğu ticareti”, bu şehir devletlerini yükseltmişti.
Ticaretle zenginleşen bu cumhuriyetler arasındaki amansız yarışma, zaman zaman çatışmalara sebep oluyordu. Bu cumhuriyetler, Ege ve Karadeniz ticaretine de el atmış, deniz ticaret yolları üstünde sömürgeler edinip kaleler yaptırmışlardı.
Osmanlı Türkleri’nin Akdeniz egemenliğini ele geçirmeye başlaması üzerine, bu Cumhuriyetlerin birleşik savaş filoları bile Osmanlı Türkleri karşısında yok olmuşlardı.
Amalfi Deniz Kuralları (Seçilmiş Maddeler)
O çağın en ünlü belgelerinden biri olan “«AMALFİ DENİZ KURALLARI»”, gemi adamlarının uymak zorunda olduğu ticari ve hukuki kuralları topluyordu.
- Ücretin Geri İstenmesi: Çalışmak için para alan bir tayfa işten vazgeçerse, patronu verdiği paranın iki katını geri isteyebilir.
- Yaralanma ve Hastalık: Sefer sırasında denizci hastalanır veya saldırı sırasında yaralanırsa; tedavi paralarını, çalışmadığı günlerin ücretini ve kârdan payını alır.
- Kârdan Pay: Sefer sonunda, bütün harcamalar bittikten sonra kazanç, gemiyi yöneten ortaklarla tayfalar arasında pay oranında bölüşülür.
Gemi Çeşitleri ve Personel
Gemi Türleri
- Kadırga (Çektiri): Romalıların hızlı gemilerinden geliştirilmişti. Boyları 50, enleri 7 metreye kadar çıkardı. Üçgen biçimli yelkenleri (Lâtin yelkeni) vardı ve tek sıra kürekle çekilirdi. Silahları arasında hafif toplar ve düşman gemilerine yaralar açmak için kullanılan “mahmuzlar” bulunurdu.
- Ticaret Gemileri: Ağır yükler için bordaları yüksek ve geniş gemilerdi. Yüksek baş ve kıç kasaraları sayesinde, düşman saldırısında bir “Savaş gemisi” olarak da faydalanılabiliyordu.
- Çıkarma Gemileri: Boyları 50, enleri 13 metreden fazla olurdu. Ortaçağ çıkarma gemilerinin kapakları, modern gemilerin aksine, “bordalarında” bulunurdu ve çoğunlukla Haçlı Ordularının taşınmasında kullanılırdı.
Gemilerdeki Görevliler ve Forsalar
- Gemi Personeli: Gemilerde sözü geçen tek yetkili “kaptan” idi. Yardımcıları rotadan ve forsalardan sorumlu idi. Diğer önemli görevliler arasında “gemi yazıcısı” (seyir defteri) ve “berber” (tedavi, dişçilik) bulunuyordu.
- Forsalar (Kürekçiler): Gemilerdeki en zavallı insanlardı; ya savaş tutsakları ya da kürek mahkûmlarıydı. Açlıktan ölmemek için gönüllü olanlar bile vardı. Ayaklarından prangalara vurulur ve gardiyanlar tarafından kırbaçlanırlardı.
Navigasyon ve Yelken Teknolojisi
- Pusula: İtalyan gemiciler, pusulayı ancak “12. yüzyılda” kullanmaya başladılar. Pusulanın çok eski çağlardan beri “Çin’lilerce bilindiği” ve “Müslüman Araplar” aracılığıyla 12. yüzyılda Avrupa’ya tanıtıldığı gerçektir. Kilise başlangıçta pusulaya “şeytanın keşfi” demişti, ne ironik!
- Lâtin Yelkeni: Müslüman Araplar, her yönden esen rüzgârda kolay kullanılan “üçgen yelkenleri” Avrupalılara tanıttılar. Bu yelkenlere «Lâtin yelkeni» deniliyordu.