Burdur Gölü’nün suyu neden tuzludur? Salda Gölü ve İnsuyu Mağarası’na nasıl gidilir? Burdur’da en çok yetiştirilen ürünler (şeker pancarı, soğan) ve gül yağı sanayii nerede bulunur? Sagalassos Antik Kenti ve Yörük kültürünün izleri hakkında pratik bilgiler.
⛰️ YÜZEY ŞEKİLLERİ
İl topraklarının yaklaşık % 61’i dağlar, % 19’u ovalar, % 20’si de yaylalarla kaplıdır. % 80’i tarıma elverişlidir. İl topraklarını güneyden Batı Toroslar’ın uzantıları; kuzeyden Burdur Gölü ve Karakuş Dağları kuşatır.
Başlıca Dağlar
- Koçaş Dağları (Kızılcadağ 2.598 m): İlin en yüksek dağlarıdır.
- Kestel ve Katrancık Dağları (2.236 m)
- Eşeler Dağı (2.254 m), Akdağ (2.276 m)
- Söğüt Dağları (Çataltepe 1.919 m): Havzayı kuzey ve kuzeybatıdan çevreler.
Başlıca Ovalar ve Yaylalar
Burdur topraklarının % 19’unu ovalar kaplar. Başlıcaları Tefenni, Karamanlı-Kağılcık, Hasanpaşa ve Başpınar Ovaları’dır. İl topraklarının % 27’sini yaylalar kaplar (Rahat Dağları ve Eşeler Yaylaları). Hayvancılık için elverişli olan yaylalarda soğuk su kaynaklarına rastlanır.
💧 AKARSULAR VE GÖLLER
Burdur ilinde önemli bir akarsu yoktur. Hemen bütün akarsular, göllere akar. Başlıca akarsular Alakır, Kıravgaz, Burdur, Arvallı ve Dalaman Çayları’dır.
Başlıca Akarsular
- Alakır Çayı: Güney sınırındaki Söğüt Gölü’nün kuzeyinden çıkar, kuzeye doğru akarak Burdur Gölü’ne karışır.
- Burdur Çayı: Gökpınar, İnsuyu ve Yeni Pınar kaynaklarından doğar; Burdur Gölü’ne karışır.
- Dalaman Çayı: Dirmil Kavaklıpınar’dan doğar, Fethiye topraklarına girdikten sonra Akdeniz’e dökülür.
Başlıca Göller (Göller Yöresi)
Burdur, göl bakımından Türkiye’nin en zengin ilidir. Volkanik bir çöküntü alanı olan bu topraklardan dışarıya hiçbir akarsu çıkmaz.
- Burdur Gölü: İlin en büyük (200 km2) ve Türkiye’nin yedinci büyük gölüdür. Suyu çok tuzlu olduğu için balık yoktur.
- Salda Gölü: İlin ikinci büyük (45 km2) ve en güzel göllerinden biridir. Bol balık avlanır.
- Diğer Göller: Yarışlı Gölü (16 km2), Söğüt Gölü (yarısı Antalya’da), Kestel Gölü, Akgöl.
🌥️ İKLİM
Burdur’da kara iklimi karakterine yakın Akdeniz iklimi hüküm sürer. Kışlar soğuk ve yağışlı, yazlar sıcak ve kurak geçer. İlde yıllık ortalama sıcaklık 13,2 °C, en yüksek ısı 39,6 °C, en düşük ısı -16,7 °C’dir. Yıllık ortalama yağış miktarı 436,7 mm’dir.
🌳 BİTKİ ÖRTÜSÜ
Genellikle dağlık alanlar üzerinde yer alan ormanlar, eğik alanlarda makiler ve sert yapraklılardan oluşan bitki örtüsüne dönüşür. Ormanların % 20,5’i normal koru, % 56,8’i bozuk korudur.
💰 EKONOMİ
🌱 TARIM VE HAYVANCILIK
Yağışların yetersiz olması ve büyük akarsularının olmayışı bitki üretimini etkiler. Tarımın gelişmesi 1970 yıllarında başlamıştır. Tarla tarımı yapılmaktadır.
1977-79 Yılları Başlıca Üretim Miktarları (ton olarak)
- Şeker pancarı (252.333), Buğday (138.642), Arpa (56.962).
- Soğan (21.693), Patates (28.203).
- Endüstriyel Ürünler: Anason (1.651), haşhaş (tohum, 3.559).
Hayvancılık
Burdur’un yapısı hayvancılığın yaygınlaşmasına elverişlidir. Hayvanların beslenmesi meracılığa bağlıdır. Meraların tarla açmak amacıyla yok edilmesi hayvancılığı olumsuz yönde etkilemiştir. 1979 yılındaki hayvan varlığı: Kıl keçisi (321.010), koyun (293.030), sığır (113.550) baş. Tavukçuluk ve arıcılık da gelişmiştir.
🏭 SANAYİ VE MADENCİLİK
Cumhuriyet öncesinde gülyağı ve halıcılığın yanı sıra özellikle bakır işlemeciliği gelişmişti. Önemli sanayi kuruluşları: 1955’te Burdur Şeker Fabrikası, Süt Ürünleri Fabrikası, 1966’da Çiçek ve Nebati Esansları Fabrikası (gülyağı), 1970’te Et Kombinası ve süt fabrikaları. Ayrıca tuğla ve tarım araçları üretimi ve traktör fabrikası kurulmuştur. İlin en önemli ticari ürünleri şeker, halı, et, süt ürünleridir.
Madencilik pek önemli yer tutmaz. Gölhisar ve Tefenni ilçelerinde linyit rezervi, Ağlasun’da tuğla sanayiinde kullanılan topraktan rezerv tespit edilmiştir. Yeşilova’nın Akkuyu Deresi içinde petrol damarlarına rastlanmıştır.
📜 TARİH
Çevrede yapılan araştırmalar, burada Cilalı Taş Devri’nde yerleşim bölgesi olduğunu göstermiştir (M.Ö. 6000). Tarih çağları Hititler’le başlar. M.Ö. 1200 yıllarında bölgede Hititler’e bağımlı Arzava adlı prenslik kurulmuştu. Daha sonra topraklar sırası ile Frigyalılar, Lidyalılar ve Persler’in eline geçti. İskender’in kısa egemenliğinden sonra Selevkoslar’ın devletine katıldı. M.Ö. 1. yüzyılda Romalılar ele geçirdi. Roma İmparatorluğu’nun M.S. 395’te bölünmesi ile burası Bizans’ın payında kaldı.
1071 Malazgirt Zaferi ile Selçuklular’a geçen bölge, I. Haçlı Seferi ile Bizanslılar’a geri verildi. 13. yüzyılın ilk yarısında yeniden zaptedildi. 1280 yılında kurulan Hamidoğulları Beyliği Isparta ve Burdur’a egemendi. Burdur I. Murat dönemiyle beraber Osmanlı Devleti’ne katıldı. Hamidoğulları Beyliği’nin başındaki Hüseyin Bey 80.000 altın liraya Yalvaç, Akşehir, Isparta ve Burdur’u Osmanlılar’a sattı. Ancak 1391’de Yıldırım Bayezid bu ufak beyliğe de son verdi. 1402’deki Ankara Savaşı’nda Yıldırım’ın Timur’a yenilmesi üzerine Hamidoğulları ile Karamanoğulları Burdur ve yöresini ele geçirdiler. Fatih Sultan Mehmet Karamanoğulları Beyliği’ne son verdikten sonra Burdur çevresi kesin olarak Osmanlı İmparatorluğu’na katıldı (15. yy). Burdur bu dönemde Hamideli (Isparta) Sancağı’na bağlı bir kaza merkezi olarak kaldı. Cumhuriyet çağında vilayet adını aldı.
🏛️ GEZİLİP GÖRÜLECEK YERLERİ
Burdur ve çevresinde çok sayıda tarihî yapı vardır.
Antik Kentler ve Ören Yerleri
- Hacılar Höyüğü: Neolitik ve Kalkolitik çağlara ait yapılar ve eşyalar bulunmuştur.
- Sagalassos (Ağlasun): Burdur’un 30 km güneydoğusunda yer alır. 12.000 kişilik amfitiyatrosu, Antonius Tapınağı, Bizans Kalesi, mermer lahitleri ve sütun başlıklarıyla antik bakımdan büyük değer taşır.
- Horzum (Tefenni): Romalılara ait iki amfitiyatro, bir stadyum ve bir tapınak kalıntısı vardır.
Doğal ve Mimari Eserler
- İnsuyu Mağarası: Burdur’un 14 km doğusunda, içinden gür bir su kaynağı çıkar. 1965’te ziyaretçilere açılan mağara, sarkıt ve dikitlerle güzel bir görünüme sahiptir.
- Camiler: Hecin, Selimzade, Gazi, Taş, Selimoğlu, Şeyh Sinan Camileri ile, Ulucami ve Nurcami (çoğu 1914 depreminde yıkılıp ahşap olarak yeniden yapılmıştır).
- Hanlar ve Konaklar: Selçuklular’dan kalan İncir, Ağlasun Hanları, Susuz Han; Osmanlılar’dan kalan Taşoda ve Çelikpaşalar Konakları.
Burdur Müzesi
Müze, 1967’de açılmıştır. Neolitik Çağ’da başlayarak çeşitli yerleşmelere merkez olan Burdur yöresindeki eserlerle, Türkiye’nin en zengin arkeoloji bölgelerinden biridir. Seramik salonundaki 500 parça eser, İbecik’te bulunan Apollon Heykeli, Hacılar köyünde bulunan seramikler ve idoller büyük ilgi çeker.
💃 FOLKLOR
Toros Dağları’nın Burdur ve çevresindeki kesimlerinde eski Türkmen (Yörük) boylarının hâlâ izlerine rastlanır. Geleneksel kadın giysileri üç etek, fes, kenarı işlemeli şalvar; erkek giysileri işlemeli cepken ve renkli ipek kuşak’tır. İlde oynanan başlıca oyunlar, çeşitli zeybek türleridir. Halk müziğinde ise teke havaları yaygındır. Flüte benzeyen sipsi adlı çalgıları ünlüdür.
Burdur’da bugün hâlâ yaşayan geleneğe göre, düğün evini belirtmek için, evin en yüksek yerine bir sopa dikilir; sopanın ucuna da kırmızı, mavi, mor ya da pembe olmak üzere üç renk yazma asılır.