Bitki gövdesi (sap) nedir ve neden oluşur? Odunlu (çam, palmiye) ve otsu (kamışsı, etli) gövde çeşitleri. Bitki mimarisinde içi boş kamışsı sapların dayanıklılığı. Rizom, yumru sap (patates) ve soğan sapı (sarımsak) gibi yeraltı saplarının fonksiyonları hakkında detaylı bilgiler.
🌱 Bitki Gövdeleri: Hayatta Kalma Sütunları
Bitkilerin yaşamasını yapraklar ve kökler sağlasa da, ışık ve hava bulmak için kendilerini toprak yüzeyinden kurtararak yapraklarını mümkün olduğu kadar yükseltirler. Yapılarında meydana getirdikleri bu sütun, yapraklarını olduğu kadar çiçek ve meyvelerini de havada tutar. Buna **«GÖVDE»** veya **«SAP»** denir.
Yapı gereçlerinin dayanıklılığı üzerinde yapılan hesaplamalar, içi boş boruların, dolu çubuklar kadar dayanıklı olduğunu göstermiştir. Aynı biçimde, bazı bitkilerin **içi boş saplarının, bükülebilme ve dayanıklılık yönünden yapı gereçlerine göre çok üstün** olduğu görülmüştür. Örneğin, kamış saplı bir gökdelenin çapının 500 katı uzun olabileceği hesaplanmıştır.
Bitki Gövdelerinin Çeşitleri
1. Odunlu Gövdeler
- GÖVDE: Dallarıyla birlikte odunlaşmış bitki saplarıdır (Çam, elma, çınar gibi).
- TEPEDEN DALLI GÖVDE: Palmiyelerdeki gibi, gövdesi düz ve dallanma tepeden olan yapıdır.
2. Otsu Saplı Gövdeler
- KAMIŞSI SAP: Buğday, pirinç, çavdar gibi bitkilerin içleri boş saplarıdır. Bunların çok üstün bir yapı ve güçleri vardır.
- ÇİÇEKSİ SAP: Ot ve çiçek gibi bitkilerin içleri dolu saplarıdır. Kısa ömürlü olurlar ve çiçekleriyle birlikte kururlar (Yonca ve papatya gibi).
- ETLİ SAP: Kurak iklimlerde yetişen bitkilerin içi yumuşak, kıvamlı, suyu fazla ve yassı saplardır. Su depo ederler (Kaktüs, sütleğen gibi).
3. Sürüngen, Yapışıcı, Sarılgan Saplar
Bazı saplar düz duramayacak kadar zayıf ve ince olurlar:
- SÜRÜNGEN SAPLAR: Toprak yüzeyine yayılırlar (Çileğinki gibi).
- YAPIŞICI SAPLAR: Yaprakları veya sapları üzerindeki sülüksü sapçıklarıyla desteklerine tutunurlar (Fasulye, asma kabağı gibi).
- SARILGAN SAPLAR: Işık ve havaya kavuşabilmek için öbür bitkiler üzerine sarılırlar (Sarmaşıklar gibi).
Yeraltı Sapları
Bütün bitki saplarının havaya doğru yükseldiği sanısı yanlıştır. Güneş ışığını görmeden yaşayabilen yeraltı sapları da vardır. Bunlar, köklere benzer ama kök durumunda değildirler; besleyici maddeleri meydana getirir ve ilkbaharda oluşacak yeni çıkmaları beslerler.
- YERALTI SÜRÜNÜR SAP (RİZOM): Toprağın hemen altında bulunan, yatay durumda uzayan saptır (Süsen ve inci çiçekleri gibi).
- YUMRU SAP: Toprağın derinliğinde yetişen yumru biçimindeki bitki saplarıdır. Nişasta ve sakkaroz gibi temel besin maddeleri bulunur (Patates ve şeker pancarı gibi).
- SOĞAN SAP: Kabuksu yapraklarla kaplanmış çok küçük saplardır. Üzerindeki kabuksu yapraklar besleyici maddeler yönünden zengindir (Soğan ve sarımsak gibi).