Osmanlı Devleti’nin ilk başkenti Söğüt’e nasıl gidilir? Bilecik Taşı (mermer) nerede çıkarılır? Sakarya Vadisi, Kalâ Dağı ve her yıl kutlanan meşhur Yörük Bayramı gelenekleri hakkında tarihi ve coğrafi bilgiler.
⛰️ YÜZEY ŞEKİLLERİ
Çok engebeli bir görünümde olan il toprakları, tepeler, dik ve derin vadilerle, aşınmış düzlüklerden meydana gelmektedir. Özellikle güneyde, Dodurga, İnönü ve Söğüt çevresinde oldukça engebeli bir yapıya sahip olan topraklar, kuzeyde Sakarya Vadisi’nde, düzenli düzlükler hâline gelir.
İl topraklarının % 59,9’unu platolar; % 32,1’ini dağlar; % 0,5’ini yaylalar; % 7,5’ini ovalar meydana getirmektedir. İlde oldukça önemli bir alanı kaplayan dağlar, genellikle tepeler biçimindedir.
Başlıca Dağlar ve Tepeler
Dokuz Öküz Tepesi, merkez ilçesinin en yüksek noktasıdır. Osmaneli ilçesinin batısında bulunan Avdantepe 926 metre yüksekliğe sahiptir. Merkez ilçesinin doğusunda Yaylaktepe 922 m, güneyinde Kurudağ (805 m) ile, güneybatısındaki Kalâ Dağı, 1.906 m’lik yüksekliğiyle Bilecik’in en yüksek yeridir. Söğüt’ün güneyinde Bozdağ (1.359 m), Kamurantekke (1.307 m), Ballıkaya (1.051 m), Zemzemiye ve Ortaca tepeleri yer alır.
Ovalar ve Vadiler
Sakarya Nehri Vadisi’nde fazla geniş olmayan ovalar vardır. Bozüyük Ovası Kızıltepe ve Boztepe’nin güney eteklerinde yer alır ve 60 km2’lik bir alanı kaplar. Kuzeybatıda daralan ova İnönü, Kandilli düzlüğüne kadar uzanır.
İl sınırları içinde bulunan en önemli vadi, Sakarya Vadisi’dir. Sakarya Nehri’nin oluşturduğu vadi, genellikle dik ve derin bir görünümdedir. Göksu Vadisi de Sakarya’nın bir kolu olan Göksu Irmağı’nın vadisidir. Vadi, özellikle Kaleler Boğazı’ndan başlayarak, Dereyörük Boğazı’na kadar dik bir şekilde sürer. Bilecik sınırları içinde bu vadilerden başka, Rezuk ve Hamsu derelerinin meydana getirdiği vadiler ile Karasu ve Göynük Çayı vadileri vardır.
💧 AKARSULAR VE GÖLLER
Başlıca Akarsular
Bilecik ilinin en önemli akarsuyu Sakarya Nehri’dir. İnhisar bucağı yakınlarından il sınırlarına giren Sakarya, kuzeye doğru bir yay çizerek akışını sürdürür. Sakarya’nın Bilecik sınırları içindeki uzunluğu 80 km’dir.
- Karasu: Bozüyük ilçesinde doğar, Vezirhan yakınlarında Paşalar Boğazı’nda Sakarya’ya katılır.
- Göynük Çayı: Bolu sınırından il topraklarına girerek, Osmaneli ilçesinin güneydoğusunda Sakarya’ya katılır.
- Göksu: Bursa sınırından Bilecik’e girerek, Osmaneli ilçesinde Sakarya’ya katılır.
- Diğer akarsular: Sarısu ve Hamsu Deresi.
Başlıca Göller ve Barajlar
Bilecik ili sınırları içinde biri doğal, biri de baraj gölü olmak üzere iki göl vardır. Çerkeş Gölü ilin tek doğal gölüdür. Osmaneli yakınlarında bulunan gölün yüzölçümü 434.000 m2’dir. Sarısu üzerinde bulunan Dodurga Baraj Gölü’nün depolama hacmi 35 milyon m3, göl alanı ise 245 hektardır.
🌥️ İKLİM
Geçici Akdeniz iklimiyle, karasal iklim karışmıştır. İlin güney ve doğu kesimlerinde karasal iklim görülür. Yazlar sıcak ve kurak, kışlar soğuk ve yağışlı geçer. Kuzey ve batı bölümlerinde kışların sertliği azalır. Böylece Bilecik’te Karadeniz ikliminin her mevsim yağışlı tipi, Akdeniz ikliminin yazları sıcak ve kurak tipi, karasal iklimin kışları sert tipi dikkati çeker. Yıllık ortalama yağış 430 mm, kar yağışlı günler 21 gündür. Sıcaklıkta en fazla 40 °C, en az -16 °C kaydedilmiştir.
🌳 BİTKİ ÖRTÜSÜ
Bilecik’in dağları ormanlarla kaplıdır. 1.000 metreyi aşan yükseltilerdeki egemen ağaç türü, karaçam ve kayındır. Yüksek platolar üzerindeki karaçam koruluklarına karşılık, daha alçak kesimlerde kızılçam ve meşe koruluklarına rastlanır. Alçak kesimlerde bunlara kestane ağaçları da eklenir. İlin düzlükleri ile alçak alanlarında otsu bitkiler ve çalılıklardan başka bitki örtüsüne rastlanmaz. Akarsu boylarında kavak, söğüt gibi ağaçlar vardır.
💰 EKONOMİ
🌱 TARIM VE HAYVANCILIK
İldeki başlıca ekonomik faaliyet tarımdır. 1980 yılında il faal nüfusunun % 75’ini aşkın bölümü geçimini tarımdan sağlamaktaydı. Tarım alanlarındaki azalmanın sebebi, erozyonun yanı sıra, hızlı sanayileşme nedeniyle, ekili alanların bir kısmının, sanayi kuruluşlarına ya da yeni yerleşim merkezlerine kaymasıdır.
İlde tahıl üretiminde, özellikle buğdayın ağırlığı değişmeden sürmektedir. En önemli sanayi bitkileri ise, şeker pancarı ve şerbetçi otudur. 1980 yılında 96.000 ton buğday, 21.000 ton arpa üretilmiştir. Şeker pancarı üretimi 56.977 tondur. Aynı yıl ilde 5.597 hektar alanda sebze ekilerek 117.274 ton çeşitli sebze üretimi gerçekleştirilmiştir. 1980 yılında meyve verecek yaşta olan ağaçlardan toplam 53.751 ton çeşitli meyve elde edilmiştir.
Hayvancılık
İlde en çok koyun, keçi ve sığır yetiştirilir. Ayrıca kümes hayvancılığı, ipekböcekçiliği ve arıcılık da yapılır. İpekböcekçiliği, ilin önemli hayvancılık faaliyetleri arasında yer alır.
1979 Yılı Hayvan Varlığı (Baş olarak)
- Koyun (181.730), kıl keçisi (92.700), sığır (85.410), manda (2.650), at (3.580), eşek (10.730).
Aynı yıl ilde 9.733 ipekböceği kutusu açılmış, 39.830 ton süt, 45 ton bal, 540 ton et üretilmiş, 21.935.000 yumurta ve 15.000 deri elde edilmiştir.
🏭 SANAYİ VE MADENCİLİK
Bilecik’te sanayi 1970 yılından sonra gelişmeye başlamış; gıda, içki, makine imalat sanayii, ağaç ürünleri, kâğıt, ipekli dokuma ve seramik dalları gelişmiştir. İlde faaliyete geçen ilk devlet işletmeleri 1966 yılında açılan Sümerbank Bozüyük Seramik Fabrikası ile Tekel Hublon ve Şarap Fabrikası’dır. Bilecik Bilyemtaş Yem Fabrikası, Vinyleks Halı ve Yer Döşeme Fabrikası ile Elbir Teneke Fabrikası diğer sanayi kuruluşlarıdır.
İl topraklarında mineral olarak Bilecik Taşı denen renkli mermer çıkarılır. Bu mermerler beyaz, sarı, yeşil, kırmızı, pembe ve karışık desenlidir. Anıtkabir ve daha birçok yapıda kullanılan mermerlerin bir bölümü, Bilecik Taşı’dır.
📜 TARİH
Bu ilin tarihi Hititler’le başlar. Hititler’den sonra Frigyalılar, Lidyalılar, Persler, İskender ve Bitinyalılar’ın egemenliğine geçmiştir. Roma İmparatorluğu M.Ö. 1. yüzyılda, Bizans İmparatorluğu M.S. 4. yüzyıl sonunda bu bölgeyi kendi ülkelerine kattılar.
1071 yılındaki Malazgirt Savaşı’ndan sonra burasını Kutalmışoğlu Süleyman Şah aldı. Selçuklu Hakanı, 1220 tarihinde Horasan’dan yola çıkan ve kendisine bir savaşta yardım eden Ertuğrul Bey yönetimindeki Oğuz Türkleri’nin Kayı boyu’na, bugünkü Söğüt civarını ve Domaniç Yaylası’nı uç beyliği olarak verdi.
1235’te buraya gelen Kayı boyunun Karakeçili aşireti başındaki Ertuğrul Bey 1281 yılında ölünce yerine oğlu Osman Bey geçti. Adını 7 yüzyıl yaşayan bir imparatorluğa veren Osman Bey’e Selçuklu Hakanı Alâeddin Keykubat, bağımsızlık simgesi olarak bir tabl (davul) ve alem (sancak) gönderdi. Osmanlı topraklarında ilk Mehter, şimdi Söğüt’teki Osmanlı Camisi olan Kuyucaklı Camisi önünde çalındı. Osman Bey 1299 yılında Söğüt’teki camilerde adına hutbe okutmakla, bağımsız bir devlet olduğunu ilan etti.
Orhan Bey 1326 yılında Bursa’yı alıncaya kadar Söğüt şehri başkent olarak kaldı. Osmanlı İmparatorluğu’nun, küçük bir devletken başkentinin Söğüt olması önemlidir ve Söğüt’ün tarihteki önemini arttırır.
Kayı aşiretinin bu bölgede hâlâ yaşayan torunları her yıl eylül ayının ilk pazar günü toplanıp Yörük Bayramı dedikleri bayramı kutlarlar. Atlar üzerinde, yerel giysiler içinde Söğüt’e giren Yörükler Ertuğrul Gazi Türbesi’nin etrafında döndükten sonra, eski Türk sporu olan «cirit» oynarlar. Bu törenler Osmanlı İmparatorluğu döneminde yüzyıllarca sürmüştür.
Bilecik şehri 19. yüzyılda Bursa iline bağlı Ertuğrul Sancağı’nın merkezi oldu. Birinci ve İkinci İnönü Savaşları’ndan önce Yunanlılar tarafından işgal edilen Bilecik toprakları, Kurtuluş Savaşı sonunda 6 Eylül 1922’de düşmandan temizlendi.
🎶 YÖREDEN BİR TÜRKÜ
Aşağıdan Gelen de Hanım Oynasın
Aşağıdan gelen de hanım oynasın
Keklik kebabını da yiyen doymasın
Beni yârdan ayıranlar onmasın
Beri gel yârim gel ben adam yemem
Ellerin yârine de yârim ol demem
Yoğurdum var yeşil de meşil çanakla
Benleri var ak gerdanda yanakta
Benim yârim şu karşıki konakta
Beri gel yârim beri gel ben adam yemem
Ellerin yârine de yârim ol demem
💃 FOLKLOR
Bilecik ve çevresinde folklor Osmanlı gelenek ve göreneklerinin izlerini taşır. Geleneklerinde Müslümanlık öncesi, Şamanlık dini belirtileri hâlâ görülür. Kadınlar bindallı, üçetek, şalvar ve çok süslü cepkenler giyer. Erkeklerin kıyafeti Batı Anadolu zeybeklerinin kıyafetini andırır. Zeybek, karşılama ve kaşıkla oynanan oyunlar bir arada görülür. «Yaman Olur Yörük Eri» ve «Söğüt’ün Erenleri» adlı türküleri ünlüdür. İlde her yıl eylül ayının ilk pazar günü yapılan Yörük Bayramı, bir folklor fuarı sayılır.
🏛️ GEZİLİP GÖRÜLECEK YERLERİ
İlde Romalılara ait çok sayıda yapı vardır. Nekropoller, sunaklar, lahitler ve su yolları, dikkati çeken yapılardır. İldeki tarihî eserler arasında camiler, türbeler, kervansaraylar, han ve hamamlar vardır.
Başlıca Tarihi Yapılar
- Osman Gazi Camisi: Orhan Gazi tarafından yaptırılmıştır. Kurtuluş Savaşı sırasında Yunanlılar’ın yıktığı cami dikdörtgen planlıdır.
- Karacalar Camisi: Yalnız minaresi günümüze ulaşmıştır.
- Çelebi Mehmet Camisi: Çelebi Sultan Mehmed’in yaptırdığı caminin kuzey, doğu ve batıda olmak üzere üç kapısı vardır.
- Orhan Gazi Camisi: Orhan Gazi’nin yaptırdığı ve kendi adıyla anılan cami, Kurşunlu Cami diye de anılır, yedi penceresi vardır.
- Hoca Yadigâr Camisi: 11. yüzyılda Hoca Yadigâr tarafından yaptırılan cami kare planlıdır.
- Diğerleri: Hamidiye, Akkaldırım, Mihal Bey ve Kasım Paşa Camileri; Ayşe Hatun Çeşmesi, Baki ve Gölpazarı Hamamları, Köprülü Kervansarayı ilde yer alan tarihî yapılardan bazılarıdır.