Balıkesir’de ne yenir, meşhur zeytinyağı nerede üretilir? Manyas Kuş Cenneti’ne nasıl gidilir? Marmara ve Ege’deki plajları, Susurluk Irmağı, bor madenleri ve Karesi Beyliği tarihi hakkında pratik bilgiler.
⛰️ YÜZEY ŞEKİLLERİ
Ova görünüşü kuzeyde Marmara Denizi kıyılarından başlar, güneye doğru hafif eğimler yaparak Manyas Gölü’nün güney kesimine iner. Susurluk ve kolu Simav Çayı bu düzlük içinde Marmara’ya doğru akarlar. Ege Denizi kıyılarında Edremit ve İvrindi ovaları vardır.
İlin yüzölçümünün 767.613 hektarlık bölümünü platolar, 157.570 hektarlık bölümünü ovalar, 5.782 hektarlık bölümünü yaylalar kaplar.
Başlıca Dağlar
- Karadağ: İlin kuzeybatısında, Bursa sınırı üzerindedir. En yüksek noktası 764 m, kapladığı alan 1.280 km2’dir.
- Edincik Dağı: Erdek ve Bandırma körfezinin güneyinde bulunur. En yüksek noktası 369 m’dir.
- Gelçal Dağları: Manyas’ın güneyinde, en yüksek noktası Keltepe’dir (881 m).
- Çatal (Kepez) Dağı: Manyas Havzası’nın güneyinde yer alır. En yüksek tepesi 1.336 m’dir.
- Alaçam Dağı: İlin doğusunda, en yüksek noktası Tilki Tepesi’dir (1.625 m).
- Madra Dağları: Balıkesir’in güneybatısındadır. En yüksek noktası 1.767 m’dir.
- Hodul Dağı: İlin kuzeybatısındadır, yüksekliği 610 m’dir.
- Kapıdağı: Balıkesir’in kuzeyinde, en yüksek noktası 803 m’dir (Adamkaya Tepesi).
Başlıca Ovalar
Balıkesir topraklarının % 10,9’unu kaplayan ovalar, dağ sırtları ile birbirinden ayrılmıştır.
- Balıkesir Ovası: Edremit Körfezi ile Susurluk Vadisi arasında kalan, 140 km2’lik bir alandır. Denizden yüksekliği 130 m’dir.
- Kepsut Ovası: Balıkesir Ovası uzantısı gibidir.
- Manyas Ovası: Manyas Gölü’nün güneyinde, 110 km2’lik bir bölümü kaplar. Denizden yüksekliği 20 m’dir.
- Gönen Ovası: Gönen Çayı boyunca uzanır. Denizden yüksekliği 100 m’dir ve üç bölümlüdür.
- Edremit Ovası: Edremit Körfezi’nin kuzeydoğusunda, denizden 25 m yüksekliktedir.
💧 AKARSULAR VE GÖLLER
Başlıca Akarsular
Balıkesir su kaynakları bakımından zengindir. En önemli akarsu Susurluk (Susurlu) Irmağı’dır. Bu ırmak Kütahya ilinden Simav adı ile çıkar, Kepsut’tan sonra Susurluk adını alır. Uzunluğu 321 km’dir. Manyas ve Ulubat Gölleri arasından geçerek Marmara’ya dökülür. Diğer önemli akarsular Kazdağı’ndan çıkan Gönen Çayı ile Manyas Gölü’nü besleyen Kocaçay’dır. Havran Çayı Ege Denizi’ne dökülür.
Başlıca Göller ve Barajlar
İlin en önemli gölleri Manyas, Tabak Gölleri ve Çaygören Baraj Gölü’dür. Manyas Gölü, yüzölçümü 192 km2, en derin yeri 5 m’dir. Manyas Gölü’nü Kocaçay, Karadere besler. Çaygören Baraj Gölü, Susurluk Çayı üzerindeki barajın oluşturduğu göldür.
🌥️ İKLİM
Balıkesir ilinin, Marmara kıyılarında geçici Akdeniz iklimi, Ege kıyılarında Akdeniz iklimi görülür. İç kısımlara gidildikçe iklim sertleşir, yazlar sıcak, kışlar soğuk ve yağışlı geçer. İlin yıllık yağış ortalaması 609,2 mm, ısı ortalaması 14,6 °C’dir. Dağlık bölgelerde yağış 1.000 mm’yi aşar. Şimdiye kadar saptanan en düşük ısı -21,8 °C, en yüksek ısı 43,7 °C’dir.
🌳 BİTKİ ÖRTÜSÜ
Balıkesir ili değişik iklimlerin etkisindedir; bu sebeple bitki örtüsü de değişiklik gösterir. Ege kıyıları Akdeniz bitki örtüsünü (maki) andırır. Daha yükseklerde meşe, gürgen, kestane gibi ağaçlara rastlanır. İlde 1981 yılında yapılan ölçmelere göre 648.000 hektarlık alanın ormanlık olduğu saptanmıştır. Ormanlık alanların 372.000 hektarı koru, diğer kısmı baltalıktır.
💰 EKONOMİ
🌱 TARIM VE HAYVANCILIK
Balıkesir ilinde toprakların % 23’ünü tarıma elverişli topraklar, % 15’ini zeytinlik, meyvelik, bağlık, sebze bahçeleri ve fundalıklar meydana getirir. Türkiye’nin zeytin ve zeytinyağı üretiminin bazı yıllar dörtte birini, bazı yıllar üçte birinden fazlasını Balıkesir ili sağlar. Edremit, Ayvalık, Havran, Burhaniye, Erdek ve Bandırma ilçeleri zeytin ambarı sayılır.
Bitki Üretim Bölgeleri
- Marmara Bölgesi: Bandırma, Erdek, Gönen ve Manyas ilçelerinde sofralık zeytin, pamuk, tütün, şeker pancarı ve şaraplık üzüm yetiştirilir.
- Körfez Bölgesi: Edremit, Havran, Burhaniye ve Ayvalık ilçelerinde zeytin üretimi önemlidir; pamuk, üzüm, incir ve mandalina da yetiştirilir.
- Merkez Bölgesi: İç ilçelerde pamuk, susam, tütün, ayçiçeği, elma ve armut yetiştirilir.
1980 Yılı Üretim Miktarları (ton olarak)
- Tahıllar/Baklagiller: Buğday (410.966), arpa (71.937), mısır (50.235), nohut (11.455), fasulye (7.709).
- Endüstriyel Ürünler: Ayçiçeği (38.160), susam (1.540).
- Meyveler: Zeytin (246.850), elma (20.079), şeftali (8.152).
Hayvancılık
İlde büyük ve küçükbaş hayvancılık yapılır. Dağlık bölgelerde kıl keçisi, sığır cinsinden Montofon ineği beslenir. Arıcılık da gelişmiştir. İpekböcekçiliğinde Bursa ve Sakarya’dan sonra üçüncü sırayı alır.
🏭 SANAYİ VE MADENCİLİK
Balıkesir sanayide gelişmiş bir ilimizdir. Faal nüfusun % 6’sı imalat sanayiinde çalışmaktadır. Ayvalık, Burhaniye ve Edremit ilçeleri zeytinyağı ve sabun sanayiinin merkezleri olarak bilinir. Bandırma’daki borik asit, boraks, sodyum perborat, sülfürik asit ve suni gübre üreten fabrikalar, ilin en önemli fabrikalarıdır.
Balıkesir, maden yatakları bakımından da ülkenin zengin illerinden biridir. İlde çıkarılan madenler şunlardır: Demir, kurşun-çinko, borat mineralleri, antimuan, manyezit, cıva, manganez, krom, dolomit, potasyum feldispat, kaolen, talk, perlit, linyit kömürü, mermer.
📜 TARİH
Balıkesir ve yöresi prehistorik çağdan beri yerleşim yeridir. M.Ö. 3. bin sonlarında Hititler’in yönetiminde Asuwa adıyla anılıyordu. M.Ö. 1200’de Traklar’ın bir kolu olan Misyalılar bu bölgeye yerleşerek buraya Misya denildi. Tarihî belgelerde adı geçen Akhraos kenti (Kepsut yakınında olduğu sanılır), Roma İmparatorluğu çağında yerini Hadrianothroe (Kale Şehri) aldı. Orta Çağ’da ise bu ad Balıkesir oldu.
Bölge sırasıyla Frigya, Lidya, Pers, Makedonya, Roma ve Bizans egemenliği altında kaldı. Selçuklu Devleti yıkılınca (1300 yılına doğru) Karesi Kara İsa Bey, başkent Balıkesir olmak üzere bir beylik kurdu. Bu beylik 1354 yılında Orhan Bey tarafından Osmanlı topraklarına katıldı.
26 Mayıs 1919’da Ayvalık Limanı’na İngiliz ve Yunan savaş gemileri demirledi. 28 Haziran - 13 Temmuz 1919’da Hacı Muhiddin Bey’in başkanlığında ilk kongre yapıldı. Balıkesir Kongresi, Mustafa Kemal Paşa’nın telgrafı üzerine yapıldı (16 Eylül 1919). 30 Eylül 1920’de Yunanlılar tarafından işgal edilen şehir, 6 Eylül 1922’de kurtarıldı.
🏖️ TURİZM
Marmara ve Ege kıyılarındaki plajları ve adaları (Marmara ve Avşa), çam ormanları ve kaplıcaları turizm hayatına son yıllarda büyük canlılık getirmiştir. Yeraltı su kaynakları çok zengindir. Radyoaktivitesi yüksek, şifalı kaplıcalar vardır.
Önemli Turistik Yerler
- Kaplıcalar ve İçmeler: Gönen, Pamukçuk, Bigadiç, Hisar, Edremit Güre kaplıcaları, Erdek içmeleri, Gönen, Güre, Ekşisu, Hozluca, Hisar, Derman kaplıcaları, Manyas Kum Kaplıcası, Zeytindalı, Dutluca, Ekşidere Gençlik Çeşmesi, Acıcasu Madensuyu İçmeleri.
- Plajlar ve Doğal Alanlar: Ayvalık’ta Sarımsaklı ve Şeytan Sofrası çok turist çeker. Akçay, Ören, Altınoluk ve Erdek’te pansiyonculuk gelişmiştir. Sutüven Şelalesi ve Akçay’da denizin içinden çıkan tatlı suları vardır.
- Dinlenme Yerleri: Çamlık, Çamurlu, Değirmenboğazı, Savaştepe ve Müstecap çamlıkları.
Tarihi Eserler
- Yıldırım Camisi: 1388 yılında Yıldırım Bayezid tarafından yaptırılmıştır.
- Zağanos Paşa Camisi: 15. yüzyılda Zağanos Mehmet Paşa yaptırmıştır.
- Yeşilli Cami: 1786’da onarılmıştır.
- Karesi Bey Türbesi (1338) dahil 6 tarihî türbe bulunmaktadır.
- Ayrıca tarihî çeşme, saat kulesi ve şadırvanları ile tarihi eser yönünden oldukça zengin bir ilimizdir.
🦢 MANYAS GÖLÜ VE KUŞ CENNETİ
Ünlü gezgin Evliya Çelebi’nin övgüyle söz ettiği Manyas Gölü’nün kıyısında yer alan Kuş Cenneti, yurdumuzun en güzel ve renkli köşelerinden biridir. 1938 yılında Dr. Curt Kosswig tarafından keşfedilmiş, 1959 yılında millî park olarak kabul edilmiştir.
Kuş Cenneti’nde göçmen kuşlar ve özellikle nesli tükenmekte olan kuşlar yumurtlama ve kuluçka devirlerini geçirirler. Buraya her yıl yüzlerce değişik türde kuş, göçleri sırasında uğrar. Avlanmak, yuvaları bozmak ve gürültü yapmak yasaktır. Türkiye’nin sayılı millî parklarından olan Manyas Kuş Cenneti, aynı zamanda dünyanın en ilginç millî parklarından biridir.
🎶 YÖREDEN BİR TÜRKÜ
Bir Yakadan Bir Yakaya
Bir yakadan bir yakaya bakılmaz
Elin sevdiğine nişan takılmaz
Gonca güller olsa başa sokulmaz
Ah ilen vâh ilen dudu dillerin yeter
Ben yastık istemem kolların yeter
Aşağıdan geliyor da kulalı
Dört yanımı aldı eli kınalı
Ne güzel olmuşsun gelin olalı
Ah ilen vâh ilen dudu dillerin yeter
Ben yastık istemem kolların yeter
💃 FOLKLOR
Balıkesir ilinde geleneksel kıyafetler hemen hemen ortadan kalkmıştır. Geleneksel kıyafetler (fes, bürümcük, setre aba, çarık, cepken, şalvar vb.) bugün çok az sayıdaki köyde görülür. «Ayva Çiçek Açmış», «Koca Kuş», «Kuyu Dibi Derinden», «Bir Yakadan Bir Yakaya» türküleri ünlüdür. Halk oyunları arasında Balıkesir, Balya ve Savaştepe zeybeği, alay havası, Dursunbey baranası sayılabilir. İlin kendine has yemekleri papaz yahnişi, kuna ve kalamar dolması’dır.